زخم وریدی، علائم و روش های مراقبت از زخم های وریدی

زخم وریدی زخمی است که روی پا ایجاد می ­شود، این زخم ها به کندی بهبود می­یابد. پیشگیری و درمان زخم وریدی اهمیت زیادی دارد. در صورتی که این زخم ها درمان نشود اکثر اوقات منجر به مشکلات بسیار جدی­تر می ­شوند. شایعترین علت زخم پا هستند که به دلیل افزایش بروز و شیوع آن با افزایش سن تا یک درصد از کل بزرگسالان و سه درصد از افراد مسن را مبتلا می کند .

ما در این مقاله به سوالات زیر پاسخ می دهیم:

زخم عروقی به کدام زخم ها گفته می شود؟ زخم وریدی چیست و چه ویژگی های دارد؟

تفاوت بین انواع زخم های عروقی در چیست؟

زخم های وریدی چگونه درمان می شوند؟

چه زمانی به مراکز درمانی مراجعه کنم؟

زخم وریدی چیست؟

زخم وریدی، به دلیل عملکرد ضعیف ورید ها، در اطراف مچ و ساق پا به وجود می آید.این زخم ها به عنوان یک زخم واریسی شناخته شده است.زخم های واریسی خیلی سخت درمان و معمولا تکرار می شوند. شیوع این بیماری بین ۱ تا ۴ در هر **** نفر متفاوت است، اما بروز آن با سن افزایش می یابد. اگر چه در دوران جوانی شیوع آن بین زنان و مردان برابر است اما در زنان بالای ۴۰ سال رایج تر است. میانگین بروز سالانه زخم­های وریدی در جمعیت های مسن ۲/۲درصد و در کشورهای جوانتر ./5 درصد است.

۱۰ درصد جمعیت اروپا و آمریکا دچار نواقص دریچه ­های سیاهرگی هستند که حدود 2/0درصد از آنها دچار زخم­های وریدی می شوند.

زخم های وریدی به دلیل عملکرد نامناسب دریچه­های وریدی که در پا به خصوص در قوزک داخلی پا قرار دارند ایجاد می شوند. این زخم­ها اثرات منفی بسیار زیادی بر کیفیت زندگی دارند و معمولاً دردناک هستند. تقریبا بیش از ۹۰ درصد زخم هایی که در پا وجود دارد به علت زخم­های وریدی هستند.

درمان زخم وریدی یکی از چالش‌های درمان زخم می باشد بیش از یک چهارم بیماران مبتلا به زخم­های وریدی با مراقبت­های استاندارد بهبود نمی یابند و اغلب آنهایی که بهبود می یابند زمان بهبودی بیش از شش ماه طول می‌کشد.

آناتومی و فیزیولوژی عروق بدن

طول مجموع رگ‌های بدن انسان برابر با ۱۰۰٬۰۰۰ کیلومتر ‏(۶۰٬۰۰۰ مایل) است که دو و نیم برابر دور زمین است. دستگاه گردش خون و لنف شامل قلب، سرخرگ‌ها، سیاهرگ ها، مویرگ‌ها و رگ‌های لنفی است. خون پمپ‌شده از قلب حاوی مواد غذایی و اکسیژن توسط سرخرگ‌ها در بدن توزیع می‌شوند. سرخرگ‌ها پس از انشعاب به شاخه‌های باریک، سرخرگچه‌ها را به‌وجود می‌آورند و سرخرگچه‌ها نیز به انشعابات باریکتری به نام مویرگ ختم می‌شوند.

مقاومت در یک رگ با افزایش ویسکوزیته ( غلظت) و طول رگ افزایش می‌یابد؛ و با افزایش قطر رگ، مقاومت رگ کاهش می‌یابد. مبادله مواد بین خون و سلول‌ ارگانهای مختلف در سطح مویرگها انجام می‌گیرد، پس از مبادله مواد، خون مویرگی به سیاهرگچه‌ها منتقل شده و نهایتاً توسط سیاهرگ های بزرگ مجدداً به قلب برمی‌گردد. رگ‌های لنفی نیزاز ارگان‌های مختلف شروع و پس از جمع‌آوری لنف یا مایعات میان‌بافتی (که عمدتاً از خون منشأ گرفته) آن را به سیستم گردش خونی بازمی‌گرداند.

انواع زخم پا

زخم پا شامل موارد زیر می شود:

• زخم‌های ناشی از گرفتگی رگ‌های وریدی

•  عصبی یا نوروتروفیک (دیابتی)

•  شریانی (ایسکمیک)

• زخم های مختلط وریدی و شریانی و یا زخم های نرو ایسکمیک (دیابتی و شریانی)

عوارض زخم های پا چیست؟

عارضه ی ناشی از زخم پا شامل از دست دادن تحرک و خطر عفونت است. بی تحرکی به دلیل افزایش فشار خون وریدی می باشد، همچنین افزایش وابستگی و احساس انزوا در بیمار، می تواند زخم را بدتر کند. عفونت طولانی مدت می تواند منجر به بیماری هایی مانند سلولیت یا سپتی سمی شود. به طور غیرمعمول، اگر زخم ها برای سال ها وجود داشته باشند، ممکن است یک تومور بدخیم (کارسینوم سلول سنگفرشی) با پیش آگهی ضعیف ایجاد شود. برای برخی از بیماران تاثیر روانی زخم ساق پا منجر به اضطراب و افسردگی می شود.

چرا زخم وریدی ایجاد می شود؟

زخم وریدی زمانی رخ می دهد که سیاهرگ های پا آنطور که باید خون را به سمت قلب بر نمی گرداند، خون در رگها برمی گردد و فشار را افزایش می‌دهد. در صورت عدم درمان افزایش فشار مایع اضافی در ناحیه آسیب دیده باعث ایجاد زخم می شود. این زخم معمولاً دیر ترمیم پیدا می کند.

در سیستم وریدی طبیعی در اثر فعالیت فشار درون ورید ها کاهش پیدا می‌کند زیرا ماهیچه ها مانند پمپ عمل می‌کند و باعث تخلیه خون می­شود، در حالت استراحت ماهیچه­ های دریچه ­های وریدی مانع از بازگشت خون وریدی می‌شوند در نتیجه فشارخون پایین است. علت زخم­های وریدی فشار زیاد در سیاهرگ­های ساق پا است وقتی دریچه های موجود در سیاهرگ درست کار نکند و کفایت کافی نداشته باشند و فشار وریدی بالا می­رود و خون از ورید سطحی به ورید عمقی تخلیه نمی­شود.

همچنین وقتی عضله کفایت لازم را نداشته باشد نمی­تواند سبب کاهش فشار شود در نتیجه این دو عامل سبب این می‌شود که خون در پاها جمع شود که منجر به فشار زیاد در ورید­های ساق پا می‌شود افزایش فشار و تجمع مایعات از رسیدن مواد مغذی و اکسیژن به بافت­ها جلوگیری می­کند در نتیجه سبب مرگ سلولی و ایجاد زخم می­شود.

عوامل خطرزای زخم­های وریدی چیست؟

این عوامل به دو صورت مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می شود. که شامل موارد زیر است.

الف:عوامل خطرزای غیر مستقیم شامل موارد زیر است:

• افزایش سن: با افزایش سن کیفیت عروق پا و همچنین پمپاژ و قدرت عضلات کمتر می‌شود شیوع زخم­های وریدی در گروه سنی سالخورده به شدت افزایش پیدا می‌کند.
• چاقی مفرط: افزایش وزن یکی دیگر ازعوامل ایجاد زخم های وریدی است. چاقی به علت فشار روی عروق و همچنین جایگزینی بافت چربی با بافت ماهیچه سبب افزایش احتمال زخم­های وریدی می شود.
• بارداری: در بانوانی که حاملگی های متعدد دارند با توجه به افزایش فشار درون ورید­ها امکان ایجاد زخم زیاد است.
• ایستادن و نشستن طولانی مدت: در افرادی که با توجه به شرایط خاص مجبور به ایستادن و نشستن زیاد هستند احتمال افزایش فشار درون وریدها و به دنبال آن احتمال ایجاد زخم­های وریدی زیاد است.
• بیماری های زمینه ای: در افرادی که دچار بیماری‌های زمینه‌ای مثل دیابت و نارسایی قلبی هستند، کفایت عروق به شدت کاهش می یابد و به دنبال آن احتمال بروز این زخم ها زیاد می شود.
• آسیب یا تروما: در شکستگی های استخوان ساق پا یا آسیب جدی پا مثل سوختگی یا آسیب عضلانی ریسک ابتلا به این زخم ها زیادتر می شود.
• سیگار: استعمال سیگار باعث کاهش کفایت و عملکرد عروق می شود.

ب:عامل خطرزای مستقیم شامل:

• وریدهای واریسی
• عملکرد ضعیف ماهیچه­ های ساق پا
• اختلالات انعقادی
• ترومبوز عمقی ورید اندام‌ تحتانی (dvt)

آیا ورید های واریسی باعث زخم وریدی می شوند؟

جواب این سوال بله است . ورید های واریسی باعث استازیا ماندن خون در عروق انتهایی بدن یعنی پا ها می شوند، این خود سبب ایجاد زخم های وریدی می شود.

ورید های واریسی چطور تشخیص داده می شود؟

گاهی اوقات آنقدر ورید های واریسی واضح و زیاد هستند که با چشم دیده می شوند ولی برای درجه بندی درگیری ورید های واریسی نیاز به ویزیت پزشک دارید. برای تعیین مقدار درگیری ورید ها نیاز به سنوگرافی از ورید های پا وجود دارد.که در این عمل مثل یک سنوگرافی ساده پروپ سونوگرافی به پشت ساق و ران پا کشیده می شود و میزان درگیری عروقی را نشان می دهد.

علامت­ها و نشانه زخم وریدی چیست؟

علائم زخم وریدی در ساق پا، شامل:

درد، خارش، تورم در پای آسیب دیده، تغییر رنگ پوست اطراف ناحیه آسیب دیده، ترشحات بدبو، لبه ­های نامنظم، رطوبت، تورم مچ پا و ادم گوده گذار بر روی ساق پا است. معمولا در این زخم ها ظاهر زخم قرمز رنگ و ممکن است با فیبری زرد رنگ پوشیده شده باشد که بسته به میزان ادم ممکن است پوست اطراف براق یا سفت باشد.

عفونت در زخم های وریدی

تأثیرات عفونت بر زخم

زخم های وریدی به خودی خود پروسه درمانی طولانی مدت، درد و مشکلات زیادی را برای بیمار ایجاد می کند. عفونت در این زخم ها مشکلات متعددی مانند تاخیر در بهبودی، سلولیت، بزرگ شدن زخم و درد ناتوان کننده ایجاد می کند. عفونت های عمیق باعث بیماری سیستمیک می شوند.

تأخیر در بهبودی

علاوه بر عفونت، سایر عوامل خطر برای تاخیر در بهبودی عبارتند از: افزایش سطح زخم، سابقه زخم قبلی، وجود ناهنجاری های وریدی (به ویژه پاتوفیزیولوژی ورید عمقی)، فشار زیاد، کاهش تحرک، سن بالا، تغذیه نامناسب و … . از آنجایی که وجود این زخم ها می تواند تأثیر عمیقی بر زندگی روزمره، احساسات و کیفیت زندگی بیماران داشته باشد، هر چه این زخم ها طولانی تر باشد، تأثیر بیشتری بر بهزیستی روانی- اجتماعی بیمار خواهد داشت.

سلولیت

یکی دیگر از عوامل تاخیر در بهبودی زخم سلولیت است. سلولیت نوعی عفونت است که عموماً توسط استرپتوکوک‌های گروه A و استافیلوکوکوس اورئوس ایجاد می‌شود، که برای ریشه‌کن کردن باکتری‌ها به درمان آنتی‌بیوتیکی نیازاست. بیماران باید به رژیم دارویی پایبند و به مدت 10 تا 14 روز استراحت کافی داشته باشند. علائم التهاب ممکن است مشاهده شود که به دنبال پاسخ بیمار به اگزوتوکسین باکتریایی یا خود عفونت باشد.

بزرگ شدن زخم

زخم هایی مانند زخم های وریدی که مزمن هستند و اغلب بهبود نمی یابند دچار عارضه ای مانند بزرگ شدن زخم می شوند. اندازه گیری سطح زخم یک شاخص قابل اطمینان از پیش آگهی و درمان زخم می باشد. اندازه گیری عمق، عرض و طول زخم سه شاخص مهم هستند. با افزایش اندازه زخم، بهبود زخم بیشتر طول می کشد، بیماران با زخم های بزرگتر پیش آگهی ضعیف تری دارند.

درد

در زخم‌های مزمن ساق پا که التیام نمی‌یابند، زخم در یک «چرخه التهاب مداوم» گیر می کند. که تحت تأثیر عواملی مانند عفونت، و اختلالات زمینه‌ای(هر بیماری عروق محیطی یا نوروپاتی) قرار می‌گیرد. وجود همه این عوامل می‌تواند باعث درد شدید شود که با درمان‌هایی مانند شستشوی زخم، دبریدمان و تغییر پانسمان تشدید می‌شود. درد باعث محدود شدن تحرک و تأثیر بر کیفیت خواب بیماران می‌شود. درد همچنین می تواند تأثیر منفی بر تمام جنبه های زندگی روزمره داشته باشد و منبع افسردگی، اضطراب و انزوای اجتماعی باشد.

بیماری سیستمیک

بیمارانی که درد یا علائم مشابه آنفولانزا را گزارش می کنند، باید به عفونت سیستمیک مشکوک شد. با این تشخیص، زخم های  آلوده باید به شدت از طریق دبریدمان و درمان آنتی بیوتیکی هدفمند درمان شود. در برخی موارد شدید استئومیلیت (عفونت استخوان) جراحی برای درمان عفونت مقاوم به درمان ضروری است.

درمان زخم­های وریدی چیست؟

استفاده از جوراب واریس و بانداژ کشی برای افرادی که طولانی مدت سرپا هستند راه پیشگیری و برای افرادی که دچار اختلال و زخم  هستند، راهی برای درمان است.

اصلی‌ترین درمان زخم­ وریدی کاهش فشار از روی وریدهای پا می‌باشد. برای درمان  از تکنیک ایجاد یک فشار متغیر و دارای درجه‌بندی در دو سطح فشاری ۴۰ میلی متر جیوه در ناحیه قوزک پا و ۱۸ میلیمتر جیوه در زیر زانو استفاده می شود. این کارباعث افزایش تخلیه خون ورید­های عمقی می شود. با این روش فشار هیدروستاتیک اندام افزایش یافته و همزمان فشار ورید سطحی کاهش می یابد. این روش یکی از مهمترین روش ها در درمان زخم وریدی است.

نکات

•  در صورت وجود مشکلات شریانی در بیمار به هیچ عنوان از این روش نمی توان استفاده کرد، زیرا با بستن بانداژ فشاری سبب آسیب‌های بیشتر به ناحیه مذکور می­ شویم.
• استفاده از سیستم بانداژ فشاری مانند بانداژ کشی بسیار مهم تر و مفید­تر از استفاده از جوراب واریس است، پوشیدن و درآوردن جورابهای واریسی به شدت دردناک و سخت است. در صورت بروز هرگونه علائم ناشی از فشار مانند بی حسی، سوزن سوزن شدن پاها، درد و تیرگی رنگ انگشتان پا بلافاصله بانداژ باز و به کارشناس زخم خود اطلاع دهید.
• اگر بافت نکروزه و یا بافت اسلاف وجود داشت، دبریدمان و برداشتن آن بافت، سبب التیام زخم های وریدی و در نتیجه کاهش درد و افزایش بهبود زخم می شود.
• وجود علائم عفونت از قبیل افزایش ترشحات، بو، افزایش درد و قرمزی اطراف زخم حتما به پزشک خود مراجعه کنید. در این موارد گرفتن کشت زخم یکی از مهم ترین کا­ر­ها هست سایر درمان­ها شامل تمیز کردن زخم استفاده از پانسمان های نوین و پمادهای مرطوب کننده جهت تسریع در درمان زخم و کاهش درد مفید است. استفاده از داروهای مسکن و آنتی بیوتیک در صورت وجود عفونت بنا به نظر پزشک توصیه می­شود. در مواردی که زخم بهبود نمی­یابد استفاده از روش هایی مانند اسکلروتراپی و جراحی توصیه می شود.

سایر درمان های زخم های وریدی چیست؟

گاها برای درمان زخم وریدی نیاز به روش های مختلف جراحی و انواع پانسمان های نوین است. در این قسمت ما به بررسی انواع درمان ها می پردازیم.

جراحی:

در بسیاری از مواقع برای بهبود زخم های بزرگ و مقاوم به درمان جراحی پیوند پوست نیاز می باشد. جراحی روی سیاهرگ های پا راه دیگر درمان می باشد. واریس های روی ساق پا در این جراحی درمان می یابند.

استفاده از پانسمان های نوین:

معمولاپانسمان زیر بانداژ یا جوراب واریس استفاده می شود، تا جوراب به زخم نچسبد و ایجاد حس ناخوشایند شود.همراه با جوراب یا بانداژ برای کنترل زخم تجویز می شود و به بهبود گردش خون مویرگی و زخم و جلوگیری از عفونت زخم کمک می کند. پانسماه های نوین حاوی عناصری مانند عسل و نقره می باشند. شما باید برای استفاده از پانسمان های نوین می توانید از کارشناسان زخم کلینیک پادزخم کمک بخواهید.

آسپرین:

داروی اسپرین روند بهبود زخم را بهبود می بخشد.ای دارو توسط پزشک تجویز می شود، از استفاده بدون تجویز پزشک باید خود داری کرد. عوارض جانبی این دارو شامل: علایم گوارشی مثل تهوع، اسهال، استفراغ، سوزش سر دل و کاهش اشتها می باشد.

اسکلروتراپی:

روش استاندارد جهانی برای درمان مویرگ های ریز واریس های عنکبوتی، اسکلروتراپی است. این روش نزدیک به یک قرن قدمت دارد و با گذشت زمان، داروهایی با عوارض جانبی کمتر و اثر بخشی بهتر معرفی شده اند.

راه های پیشگیری از زخم های وریدی و عود مجدد آن چیست؟

ما قبل از ایجاد یک مشکل بهتر است که به فکر پیشگیری باشیم:

استفاده از جوراب واریس: راه هایی زیادی وجود دارد که می­ توانیم برای جلوگیری از زخم­ پا انجام داد. یکی از مهمترین اقدامات پیشگیری، استفاده از جوراب­های فشاری است. برای استفاده از آن نیاز به مشورت با یک متخصص است تا ساق پا را اندازه گیری کند و سپس سایز مناسب را پیشنهاد بدهد. بیمار باید این جوراب را در تمام طول روز بپوشد و هنگام خوابیدن باید جوراب ها را در آورد. بیمار جوراب خود را هر ۳ تا ۶ ماه یکبار  تعویض کند، زیرا زمانی که این جوراب ها فرسوده شود خاصیت الاستیکی خود را از دست می‌دهند.

سایر موارد پیشگیری:

• مراقب پوست پای خود باشید و روزانه آن را کنترل کنید پا­های خود را مرطوب کنید.

•  پا ها را قبل از استفاده از جوراب های واریسی مرطوب نکنید.

• پاهای خود را از نظر بریدگی، سوزش و خارش بررسی کنید.

• زمانی که در حالت استراحت هستید پاهای خود را بالاتر از قلب قرار دهید تا به جریان خون شما کمک و سبب کاهش فشار از ورید­ها شود.

• روزانه ورزش کنید یکی از بهترین ورزش­ها برای بیمارانی که دچار مشکلات وریدی هستند پیاده‌روی است به دلیل این که سبب افزایش پمپ جریان خون و افزایش انقباض ماهیچه­ ها و در نتیجه سبب کاهش فشار درون ورید­ها می ­شود.

• شما باید هنگام پیاده روی حتما جوراب های فشاری را بپوشید. در صورت عدم پیاده روی تمرینات مچ پا را هنگام استراحت انجام دهید، مچ پای خود را به سمت راست و سپس به سمت چپ بچرخانید.

•  سعی کنید از ایستادن طولانی مدت در یک نقطه خودداری کنید.

• شما باید غذاهای سالم بخورید؛ زخم  وریدی با مکمل­های معدنی و ویتامین­ها سریع تر بهبود می یابد اما تنها در صورتی این کار موثر است که فرد دچار کمبود در آن ماده معدنی و یا ویتامین شده باشد.

•  وزن متناسب با قد خود را حفظ کنید، اضافه وزن می تواند سبب افزایش فشار به ورید­های پاها شود.

• شما باید در صورت استعمال سیگار مصرف آن را قطع کنید.مصرف سیگار باعث کاهش جریان خون در پاها می­شود.استعمال دخانیات باعث می­شود که مدت زمان ترمیم زخم افزایش پیدا کند.
• از بودن در معرض دمای بسیار گرم و یا سرد خودداری کنید، زیرا سبب آسیب به پوست می­شود.

• پماد­های کورتیکواستروئید موضعی روی زخم سبب کاهش درد و در مواردی باعث تسریع بهبود می شوند، ولی باید با دقت انجام شود زیرا سبب حساسیت با استفاده طولانی مدت و همچنین افزایش خطر عفونت می ­شود.

تفاوت زخم های وریدی و شریانی در چیست؟

زخم ها در پاها، چهار نوع است:

زخم های مختلط عروقی ، زخم های شریانی ، زخم های نوروپاتی یا دیابتی، زخم های شریانی

۹۰در صد زخم های پا از نوع وریدی است. ما باید تفاوت زخم های وریدی و شریانی و همچنین دیابتی را بدانیم، تا آنها را به شیوه صحیح درمان و مدیریت کنیم.

زخم های شریانی در نتیجه آسیب به شریان ها و به دنبال آن عدم جریان خون به بافت ایجاد می شوند.