شیر مادر مهم ترین و بهترین منبع غذایی برای نوزاد
شیر مادر، به محض تولد نوزاد، در غده های شیری تولید میشود. این شیر از مولکول هایی تشکیل شده که توسط بدن مادر تولید میشوند و طبیعتا با شیرهای پاستوریزه که منشاء حیوانی دارند متفاوت است. شیر مادر حاوی ترکیب بی نظیری از انواع ویتامین ها، پروتئین ها، چربی، آنتی بادی ها و مواد دفاعی دیگری میباشد که هم نیاز نوزاد به یک غذای کامل را برطرف میکند و هم نوزاد را برای مقابله با ویروس ها، باکتری ها و عوامل بیماری زای دیگر مقاوم میسازد.
اما خواص بی نظیر شیر مادر به همینجا ختم نمیشود. در نوزادانی که حداقل تا 6 ماهگی از شیر مادر تغذیه شده اند، احتمال بروز انواع حساسیت ها، عفونت گوش، اسهال و بیماری های تنفسی مانند آسم به مقدار زیادی کاهش پیدا میکند. همچنین در اکثر موارد، نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میکنند در آینده از IQ بالاتری برخوردار هستند.
هضم شیر مادر برای نوزاد آسان تر از شیر های پاستوریزه میباشد و همچنین شیر دادن مادر به نوزاد، باعث ایجاد حس آرامش و امنیت در نوزاد میشود که هم میتواند به هضم شیر کمک کند و هم در دراز مدت تاثیرات مثبتی برای کودک داشته باشد.
آیا شیر دادن به نوزاد برای مادر هم مفید است؟
شیر دادن به نوزاد تاثیرات بسیار مفیدی برای مادر دارد. فرایند شیر دادن به نوزاد باعث افزایش ترشح هورمون اکسی توسین شده که برای تولید و ترشح شیر و همچنین برای بهبود رحم بعد از زایمان لازم است. همچنین شیر دادن، وزن اضافی مادر، بعد از بارداری را کاهش میدهد.
از تاثیرات دیگر شیر دادن به نوزاد، میتوان به کاهش احتمال پوکی استخوان و سرطان سینه و تخمدان اشاره کرد.
از آنجایی که مادران اهمیت بسیاری به تغذیه نوزاد با شیر خود میدهند، هر شرایطی را میپذیرند تا فرزندشان را با شیر خود تغذیه کنند. در مواقعی که تحت هیچ شرایطی امکان تغذیه مستقیم از مادر وجود ندارد، نیاز به شیردوش ها پدیدار میشود.
1) ساختار کلی شیردوش ها
شیردوش ها به طور کلی از سه بخش مکنده ی شیر، مخزن نگهدارنده ی و سری دستگاه برای قرارگیری روی سینه تشکیل شده اند. که در انواع دستی، برقی، خانگی و بیمارستانی طراحی و تولید میشوند.
2) شیر دوش های خانگی و بیمارستانی
شیردوش ها در دو دسته کلی خانگی و بیمارستانی تولید میشوند که تفاوت های زیادی با هم دارند. شیردوش های بیمارستانی در سایز های بزرگتر و سنگین تر از مدل های خانگی طراحی میشوند و این ویژگی به خاطر وجود موتور قوی تر آنهاست. این شیردوش ها میتوانند با فرایند مکش مناسب باعث تحریک ترشح هورمون های پرولاکتین و اکسی توسین بشوند. این دو هورمون به فرایند تولید و ترشح شیر کمک میکنند که این امر به تولید بیشتر شیر در مادرانی که نگران میزان تغذیه نوزاد خود هستند کمک شایانی میکند.
شیردوش های بیمارستانی مورد تایید FDA میباشند و بر خلاف شیردوش های خانگی که باید فقط توسط یک کاربر مورد استفاده قرار بگیرند؛ میتوانند توسط چند کاربر استفاده شوند. اما با اینحال هر مادر بسته لوازم مخصوص خود را دارد و از این طریق میزان ایجاد و انتقال آلودگی تقریبا به صفر میرسد.
شیردوش های خانگی به علت حجم و وزن کم، برای استفاده شخصی مناسب میباشند. این شیردوش ها بر خلاف نوع بیمارستانی خود، تنها برای استفاده یک نفر طراحی میشوند و در صورت استفاده چند کاربر امکان انتقال آلودگی وجود دارد. مخزن های نگهداری شیر در انواع مختلف شیردوش ها 150 میلی لیتر گنجایش دارند که این مقدار برای هر وعده مصرفی نوزاد کافی است. همچنین کیسه های ذخیره شیر با گنجایش 200 میلی لیتر موجود هستند که برای نگهداری شیر در یخچال یا فریزر استفاده میشوند. نوزادانی که 1 تا 6 ماه از تولد آنها میگذرد به طور میانگین به 570 الی 900 میلی لیتر شیر مادر در روز نیاز دارند.
3) برقی یا دستی؟؟ کدام بهتر است؟
شیردوش ها در دو مدل برقی و دستی تولید میشوند، که نوع برقی یا به وسیله باتری و یا با برق شهری کار میکنند. اما این سوال پیش میاید که کدام یک میتواند بهتر باشد؟
برای کار با شیردوش های دستی، کاربر باید با دست بخش مکنده دستگاه را فشار دهد تا شیر درون مخزن دستگاه جمع شود. که این فرایند در مواردی میتواند خسته کننده باشد. به طور مثال وقتگیر بودن کار کردن با شیردوش های دستی نسبت به برقی میتواند برای افرادی که زیاد از دستگاه استفاده میکنند آزاردهنده باشد چراکه یک بار مکش کامل با این نوع شیردوش ها میتواند تا 45 دقیقه به طول بیانجامد. اما قیمت پایین این نوع شیردوش ها، خرید آنها را برای تمام افراد راحت تر کرده است.
شیردوش های برقی مزایای زیادی نسبت به نوع دستی خود دارند. این شیردوش ها بدون خسته کردن کاربر به طور خودکار جمع آوری شیر را انجام میدهند. نکته جالب و کارآمد درمورد شیردوش های برقی، برنامه ی انجام فرایند مکش میباشد که روی دستگاه تعریف شده است. سازندگان این دستگاه سعی کرده اند تا فرایند مکش شیردوش را طوری طراحی کنند که مانند مکش واقعی یک نوزاد باشد و بنابراین مادر احساس راحتی بیشتری کند. همچنین در بعضی مدل ها امکان تنطیم برنامه دلخواه برای مکش دستگاه وجود دارد. استفاده از این شیردوش ها حداکثر 15 دقیقه زمان میبرد و این میتواند برای کاربرانی که استفاده زیادی از دستگاه دارند، مزیت قابل توجهی باشد.
اما نکته حائز اهمیت درباره ی شیردوش های برقی سر و صدا و منبع تغذیه آنهاست. اگر از افرادی هستید که زیاد از دستگاه استفاده میکنید باید برای مواقعی که برق میرود یا باتری دستگاه تمام میشود از قبل برنامه ریزی کنید تا با مشکلی مواجه نشوید.
4) مختصر اما مفید:
بر اساس تحقیقات انجام شده در سازمان FDA، استفاده از شیردوش ها در خیلی از موارد میتواند هم برای مادر و هم برای نوزاد مفید باشد. تا جایی که میتواند باعث تحریک بدن مادر و تولید هورمون های مورد نیاز بعد از زایمان بشود. اما برای اینکه بتوان از تمام مزایای این دستگاه ها بهره برد باید به نکاتی در مورد آنها توجه کنید:
1) به هیچ وجه شیردوش خود را در اختیار کاربر دیگری قرار ندهید. طبق نظر کارشناسان FDA حتی شیردوش های بیمارستانی که قابل اشتراک گذاری هستند؛ بهتر است به صورت انفرادی استفاده شوند. اگر قصد دارید از نزدیکان خود شیردوش قرض بگیرید، حتما از اینکه فرد قبلی به طور صحیح شیردوش را پاکیزه نگه داشته است اطمینان حاصل فرمایید.
2) اگر فقط از طریق شیردوش ها نوزاد خود را تغذیه میکنید، حتما به طور مرتب و به اندازه دفعاتی که نوزاد از شما شیر میخواهد از دستگاه استفاده کنید. زیرا اگر تعداد مکش شیر از غدد شیری مادر به تعداد کمی انجام شود، بدن مادر این طور تلقی میکند که نوزاد سیر است و در نتیجه تولید هورمون های بعد از زایمان و شیر کاهش پیدا میکند که این اتفاق میتواند هم برای مادر و هم برای نوزاد مضر باشد.
3) همیشه توصیه میشود تا جایی که امکان دارد نوزاد مستقیما از سینه مادر تغذیه شود. یکی از دلایل این توصیه، امکان ایجاد پوسیدگی در دندان های نوزادان 4 الی 6 ماهه میباشد که تازه دندان هایشان درآمده است. در واقع برخورد مستقیم شیر با دندان ها مخصوصا قبل از خواب علت این پوسیدگی میباشد اما زمانیکه نوزاد از سینه مادر تغذیه میکند، شیر مستقیما به حلق نوزاد رفته و تماسی با دندان ها پیدا نمیکند. دلیل دیگر این توصیه قطع نشدن ارتباط بسیار نزدیک نوزاد با مادر میباشد. استفاده دائم از شیردوش ها به این معنا نیست که ارتباط مادر با نوراد کاملا منقطع میگردد اما باعث میشود این ارتباط کم رنگ تر بشود و میتواند به مرور زمان اثرات منفی روی احساسات کودک داشته باشد.
4) نسبت به تمیز کردن شیردوش خود وسواس به خرج دهید! بهترین روش برای پاکیزه نگه داشتن شیردوش ها به صورت زیر میباشد :
الف) بلافاصله بعد از دوشیدن شیر، هر قطعه دستگاه را جداگانه با آب خنک آبکشی کنید.
ب) سپس با آب گرم فراوان و مایع ظرفشویی هر قطعه را شست و شو دهید.
ج) قطعات را به مدت 10 الی 15 ثانیه در آب داغ قرار دهید.
د) نهایتا قطعات شست و شو شده را روی یک دستمال کاغذی پاکیزه قرار دهید و اجازه دهید تا در هوا خشک شوند.
نکته: توجه داشته باشید انجام تمام این مراحل، سلامت فرزند شما را تضمین میکنند. به همین خاطر توجه لازم را نسبت به آنها لحاظ کنید.