سیستم ترمز نقشی حیاتی در وسایل نقلیه دارد و تصور خودروها بدون آن غیرممکن است. این سیستم با ایجاد اصطکاک و تبدیل انرژی جنبشی به گرما باعث کاهش سرعت یا توقف کامل خودرو میشود. در اتومبیلهای بسیار قدیمی، سیستم ترمز ساختار سادهای داشت و سایش مستقیم یک تکه چوب با چرخ، خودرو را متوقف میکرد. این مکانیسم هم قدرت مناسبی نداشت و هم عمر مفید چرخ را بهشدت کاهش میداد. با نوآوریهای مداوم، سیستم ترمز هیدرولیکی فراگیر شد و تا سال ۱۹۵۰ همه خودروها به آن مجهز شدند. همانند سایر سیستمهای خودرویی، سیستم ترمز نیز شامل اجزای متعددی میشود که یکی از مهمترین آنها پمپ ترمز است. عملکرد درست سیستم ترمز خودرو بهطور مستقیم به این قطعه بستگی دارد و کوچکترین صدمه یا خرابی آن میتواند منجر به اتفاقات تلخ و ناگوار شود.
آشنایی با پمپ ترمز
وقتی که پدال ترمز خودرو را فشار میدهید، نیرویی به آن وارد میکنید. این نیرو در نهایت به لنتها منتقل میشود و اصطکاک آنها با دیسکها سرعت حرکت ماشین را کاهش میدهد. اما نیروی وارده به پدال ترمز برای متوقفسازی خودرویی که بیش از یک تن وزن دارد، کافی نیست، بههمین خاطر پیش از رسیدن نیرو به لنت ترمز باید آن را تقویت کرد. شاید بدانید مایعات به دلیل فاصله ثابت ذرات متراکم نمیشوند؛ بنابراین، بهترین راه حل موجود برای انتقال نیرو که قابلیت تقویت شدن را نیز داشته باشد، استفاده از سیالی مثل روغن موتور است. برای ایجاد فشار و انتقال آن از طریق روغن ترمز به وسیلهای به نام پمپ ترمز نیاز داریم.
وظیفه پمپ ترمز
پمپ ترمز ماشین وظیفه دارد نیروی مکانیکی وارده به پدال ترمز را به فشار هیدرولیکی تبدیل کند. این نیرو از طریق بوستر تقویت میشود و به پمپ ترمز میرسد. پمپ ترمز هم با ایجاد فشار در روغن ترمز خودرو، نیروی اولیه پدال را به کالیپرها و لنتها انتقال میدهد. تماس لنتها با دیسکها اصطکاک شدیدی ایجاد میکند. وجود اصطکاک سرعت چرخش دیسکها را کمتر میکند و در نتیجه سرعت حرکت خودرو کاهش مییابد.
انواع پمپ ترمز
امروزه دو نوع پمپ ترمز خودرو وجود دارد که عبارتند از پمپ ترمز تکی یا تکمحفظه و پمپ ترمز پشتسرهم یا دومحفظه. این پمپها از لحاظ ساختار با هم متفاوت هستند.
پمپ ترمز تکی (تک محفظه)
این نوع پمپ ترمز از یک محفظه تشکیل شده است. داخل این پمپ یک سیلندر و پیستون وجود دارد. وقتی راننده پدال ترمز را فشار میدهد، حرکت آن به این پیستون منتقل میشود. این نوع پمپ ترمز خودرو اگرچه قیمت پایینتری دارد، اما ایمنی آن کمتر است.
پمپ ترمز پشت سر هم (دومحفظه)
این نوع پمپ ترمز ماشین دارای دو محفظه است. به عبارت دیگر، در پمپ ترمز پشتسرهم یا دومحفظه، دو سیلندر و دو پیستون انجام وظیفه میکند. بههمین خاطر در این نوع پمپ ترمز دو مدار برای هیدرولیک ایجاد میشود که نتیجه آن ارتقای ایمنی است. در پمپ ترمز پشتسرهم چنانچه به هر دلیلی یکی از مدارها نشتی داشته باشد، مدار دیگر کماکان با فشار مناسب به کار ادامه خواهد داد. چنانچه این اتفاق در پمپ ترمز تکی بیفتد، شاهد افت فشار در تنها مدار موجود خواهیم بود. بدیهی است در این شرایط قدرت ترمزگیری افت میکند. با توجه به ایمنی و اطمینان بالاتر، در خودروهای مدرن امروزی از پمپ ترمز پشتسرهم یا دومحفظه استفاده میشود.
عملکرد پمپ ترمز
وقتی راننده پدال ترمز را فشار میدهد، حرکت آن به بوستر منتقل میشود. بوستر میزان نیرو را تقویت میکند و به پمپ ترمز انتقال میدهد. از این مرحله کار پمپ ترمز ماشین شروع میشود. با حرکت سوپاپ سیلندر به جلو، فنر مقابل آن جمع شده و روغن با فشار زیادی وارد لولههای سیستم ترمز خودرو میشود. در ادامه، روغن با حرکت درون لولهها، به کالیپرها میرسد تا عملیات ترمزگیری تکمیل شود. بد نیست اشاره کنیم لولهها و مجاری در قسمتهای مختلف جنسی متفاوت دارند.
مخزن روغن ترمز
این قطعه روی پمپ ترمز قرار دارد و وظیفه آن نگهداری از روغن ترمز خودرو است. روغن موجود در این مخزن از طریق لولههای پایینی وارد پمپ ترمز میشود. بهتر است رانندگان هر چند وقت یک بار سطح روغن ترمز داخل مخزن را چک کنند، زیرا اگر سطح روغن به کمتر از مقدار مشخص برسد، قدرت ترمزگیری افت میکند. روی جداره مخزن علامتهایی وجود دارد که حداکثر و حداقل میزان لازم روغن ترمز را نشان میدهد.
علائم خرابی پمپ ترمز
چنانچه پمپ ترمز کار خود را به درستی انجام ندهد و روغن با فشار مناسبی به کالیپرها نرسد، نیروی کافی برای ترمزگیری ایجاد نمیشود. بدیهی است که در این حالت احتمال تصادف بالا میرود. بر هم خوردن تعادل خودرو هنگام ترمزگیری، یکی از نشانههای خرابی پمپ ترمز است. اختلال در رفتار پدال ترمز، میتواند دیگر نشانه خرابی پمپ ترمز باشد. هر گاه احساس کردید که پدال ترمز مثل سابق عمل نمیکند و برای کاهش سرعت یا توقف کامل، باید فشار خیلی بیشتری به آن وارد شود، لازم است در اولین فرصت سلامت پمپ ترمز ماشین را چک کنید.
جلوگیری از خرابی پمپ ترمز
مثل بسیاری از قطعات خودرویی دیگر، پمپ ترمز نیز عمر خاص خود را دارد. خوشبختانه عمر این قطعه بالاست و سالیان سال وظیفه خود را به درستی انجام میدهد. در صورت نیاز به تعویض پمپ ترمز یا دیگر اجزای سیستم ترمز، قطعات جایگزین را باید از محصولات باکیفیت انتخاب کرد. همچنین برخی مکانیکها پیشنهاد میکنند پس از پارک کردن خودرو با دو سه بار حرکت دادن پدال ترمز، فشار را از روی پمپ ترمز و مجاری روغن ترمز بردارید.
