تخریب سازه فرایندی است که در آن یک ساختمان یا هر سازه مورد تخریب قرار می گیرد. با این عمل فضایی که سازه اشغال کرده است، برای ساخت و سازهای آتی باز می شود و فرایندی است که در ابتدای راه جایگزینی سازه های جدید با سازه های قدیمی انجام می شود. انجام عملیات تخریب به شکل کلی به دو روش انجام می شود: با استفاده از مواد منفجره، و یا با استفاده از دستگاه ها و ماشین آلات بدون انفجار.
امروزه تراکم سازه ها و ساختمان ها در شهرهای بزرگ و کوچک به سطح بسیار بالایی رسیده است. این موضوعی است که ضرورت توجه تخصصی به فرایند تخریب را دو چندان می کند. چرا که احتمال آسیب دیدن ساختمان ها و سازه های مجاور در این فرایند وجود دارد. این موضوع باعث شده رشته ای تحت عنوان مهندسی تخریب ایجاد شود.
چرا تخریب سازه ؟ هدف چیست؟
ساختمان ها و سازه ها دارای طول عمر مفید هستند. هر ساختمانی برای عمر مشخصی طراحی و ساخته می شود. هنگامی که این عمر مفید به پایان می رسد سازه دیگر برای زندگی امن نیست. همچنین اتفاق می تواند امنیت محله را نیز تحت تاثیر قرار دهد. به این ترتیب ضرورت تخریب و ایجاد یک سازه جدید خودنمایی می کند.
دلایل زیادی برای تخریب سازه وجود دارد. به هر ترتیب سازه های کهنه باید با سازه های نو جابجا شوند. ممکن است ساختمان ایستایی خود را از دست داده یا هر نوع آسیب ساختاری دیده باشد. به این ترتیب سازه های کوچک تخریب شده و سازه های بزرگ تر جایگزین آنها می شوند.اجازه بدهید با تعریف کلمه تخریب شروع کنیم. کلمه تخریب به معنای خراب کردن، تکه تکه کردن و برداشتن است. تخریب سازه فرایند جداسازی اجزا و ویران کردن یک سازه پس از عمر مفید آن با روش های از پیش طراحی شده و قابل کنترل است
روش های تخریب سازه و ساختارهای دیگر
دو روش اصلی برای تخریب سازه و تخریب انواع ساختارها وجود دارد:
روش های تخریب بدون انفجار
تخریب با انفجار
روش های تخریب بدون انفجار
در این روش ها یک سازه با استفاده از تجهیزات و دستگاه های مختلف، بدون انفجار مورد تخریب واقع می شود. هر یک از این روش ها برای انواع خاصی از سازه ها کارایی بیشتری دارد. با استفاده از برخی از ابزارها آسیب کمی به مواد ساختمانی و اجزای آن وارد می شود. این روش ها زمانی که قصد بازیابی و استفاده مجدد از مواد ساختمانی وجود داشته باشد کارایی بیشتری دارند.
در مقابل برخی از ابزارها حجم تخریب زیادی به سازه وارد می کنند. با استفاده از این ابزارها امکان تخریب سازه در زمانی بسیار کوتاه فراهم می شود. اما آوار سازه و مواد ساختمانی در آنها به این ترتیب دیگر قابل بازیافت و استفاده مجدد نیست. به هر ترتیب روش های تخریب بدون انفجار شامل موارد زیر می شود.
پتک تخریب
این وسیله یک ابزار دستی برای تخریب دیوارهای کوچک است. با استفاده از این ابزار کارگران اقدام به تخریب اجزای داخلی سازه می کنند. استفاده از این ابزار برای تخریب سازه های با ارتفاع کم مناسب است. این روش به دلیل آسیب کمی که به اجزای اصلی مواد ساختمانی وارد می کند مناسب سازه هایی است که قرار است مواد ساختمانی آنها مورد استفاده مجدد قرار بگیرد. این روش مناسب ساختمان های دو تا سه طبقه است. از جمله ضعف های این روش زمان بسیار کند پیشروی مراحل آن است.
بولدوزر و ماشین آلات کاونده
ماشین آلات بزرگی وجود دارند که در تخریب سازه های کوچک مورد استفاده قرار می گیرند. از آنها برای برداشت خاک و همچنین انتقال آوار به کامیون ها و مواردی مانند این استفاده می شود.
توپ های تخریب
سازه ای با ارتفاع بلندتر از ۶ الی ۷ طبقه را نمی توان با استفاده از بولدوزرها یا ماشین آلات کاونده تخریب کرد. در این موارد از جرثقیل هایی که دارای توپ یا آونگ تخریب باشند استفاده می شود. توپ تخریب دارای یک توپ فولادی بزرگ برای تخریب است که با سیم های فولادی از جرثقیل آویزان است. این توپ فولادی کشیده شده و به سمت سازه هل داده می شود.
به این ترتیب توپ فولادی با قدرت به سازه کوبیده می شود. بخشی از سازه که مورد ضربه واقع شده تخریب می شود. این روش تخریب زیاد توصیه نمی شود. چرا که بعد مسیر حرکت توپ فولادی بعد از ضربه به سازه نمی تواند مورد کنترل قرار گیرد.
تخریب با استفاده از توپ تخریب باید توسط کاربران جرثقیل با مهارت بسیار بالا انجام شود. تسلط در کنترل تاب خوردن توپ در این روش حیاتی است. چرا که اگر اشتباه شود و توپ به هدف نخورد، خطر بار بیش از حد روی جرثقیل و سقوط آن وجود دارد. اندازه سازه هایی که با استفاده از این روش می توانند تخریب شوند به بلندی خود جرثقیل می تواند باشد.
ماشین آلات کاونده مرتفع
در تخریب سازه های بلندی که امکان انفجارشان وجود ندارد از ماشین آلات کاونده مرتفع استفاده می شود. سازه ها و ساختمان هایی با ارتفاع بسیار بلند می توانند با استفاده از این ماشین آلات تخریب شوند. از این ماشین آلات می توان برای منظورهای مختلف، با کمک تجهیزات اضافی که به آنها متصل می شوند کمک گرفت.
در این روش از یک ماشین پایه، برای مثال یک کاونده استفاده شده و یک بازوی تخریب گر به آن متصل می شود. یک ابزار تخریب به انتهای بازو اضافه می شود. از این ابزار برای تخریب ساختمان از بالا به پایین استفاده می شود. به این ترتیب ماشین بخش های بزرگ سازه را تخریب می کند، و یک تیم متخصص روی زمین هم قطعات و مواد را تفکیک می کند. این روش نسبت به روش توپ تخریب و روش های با انفجار ایمن تر در نظر گرفته می شود.
هنگامی که عمر مفید یک سازه یا ساختمان به پایان می رسد، باید به سادگی جای خود را به سازه ای جدید بدهد. برای این کار لازم است که سازه تخریب شود. تخریب سازه فرایندی است که طی آن فضا برای ساخت سازه های جدید باز می شود. برای تخریب سازه های مختلف روش های مختلفی وجود دارد. برای مثال سازه های دارای ارتفاع بسیار کم (در حد ۲ یا ۳ طبقه) را می توان با پتک و استفاده از نیروی انسانی تخریب کرد. حال آنکه برای تخریب سازه های بسیار بلند باید از مواد منفجره استفاده کرد. به دلیل پر خطر بودن و تخصصی بودن فرایند تخریب، استفاده از نیروی متخصص ضروری است و فرایند تخریب سازه های بزرگ باید حتما تحت نظر مهندس تخریب انجام می شود.
