اصول لوله کشی ساختمان کارایی سیستم و آسایش و آرامش کاربران را تضمین می‌کند، صرف نظر از اینکه چه ماده‌ای در لوله‌ها جریان داشته باشد.این اصول شامل یکسری موارد کلی (شامل اینکه مسیر لوله‌ها باید کمترین پیچ‌وخم را داشته باشد، جنس و قطرشان باید به درستی انتخاب شوند، نقشه تمام لوله کشی‌ها باید از پیش آماده باشد تا عدم تداخل‌شان با یکدیگر تضمین شود، هزینه خدمات باید طبق نرخنامه اتحادیه لوله کشی باشد ...) و یکسری موارد جزئی‌تر می‌شود.
استاندارد لوله کشی آب ساختمان
لوله کشی آب به دو روش انشعابی و کلکتوری (که جدیدتر است) انجام می‌شود. در هردو حالت، پیش از آغاز، نقشه‌ی کار باید توسط کارشناس طراحی و به مجری(ها) تحویل داده شود.
صرف نظر از اینکه چه روشی برای اجرای سیستم نهایی می‌شود، یکسری استانداردها هستند که باید رعایت شوند. این قانون‌ها متعدد هستند و برای درک ساده‌تر تفکیک‌شان کرده‌ایم:
استانداردهای جای‌گذاری و محل نصب
لوله‌های آب سرد و گرم باید نزدیک به دیوارها، تیغه‌ها و سقف‌ها، و به روشی غیر از روش کف‌خواب نصب شوند. اگر چاره دیگری نباشد، محل لوله‌های عمودی باید طوری مشخص شود که طول لوله‌های کف‌خواب کوتاه‌ترین اندازه ممکن را داشته باشد.
استاندارد لوله کشی آب ساختمان درباره فاصله مناسب بین لوله‌های آب و فاضلاب هم باید رعایت شود. اگر این لوله‌ها نزدیک به هم اجرا شوند، در صورت نشت فاضلاب، لوله کشی آب بلااستفاده خواهد شد.
لوله‌های آب سرد و گرم باید از یکدیگر و دیگر لوله‌های ساختمانی هم فاصله مناسبی داشته باشند، تا اقدامات مربوط به عایق‌کاری و تعمیرات لوله کشی ساختمان اصفهان (یا هرشهر دیگری) به راحتی انجام شود.
لوله‌ها باید در عمق مناسب مدفون شوند. به عبارت دیگر، لوله کشی باید با عمق بستر تناسب داشته باشد. عمق بالا فشار مصالح به لوله‌ها را افزایش می‌دهد، عمق‌های پایین هم احتمال برخورد با اجسام مختلف را بالا می‌برد. در هردو حالت، لوله‌ها آسیب‌پذیر خواهند بود و به زودی دچار نشتی و شکستگی می‌شوند.
طبق استاندارد لوله کشی آب ساختمان، اگر لوله‌ها در فضای آزاد اجرا شده باشند، باید در برابر عوامل محیطی با متریال مناسب عایق‌سازی شوند.
لوله‌های افقی باید شیب یکنواختی برابرِ (حداقل) 1 سانتی‌متر در هر **** سانتی‌متر به سمت نقاط پایین شبکه داشته باشند. به این ترتیب، لوله‌ها شکم نمی‌دهند و در صورت لزوم می‌توان آنها را خالی کرد. اگر اینکار ممکن نباشد، باید مسیرهای فرعی در طول خطوط برای تخلیه ایجاد شده و لوله از این نقاط به صورت عمود به ارتفاع بالاتر بروند.
در لوله کشی‌های انشعابی، شیب انشعاب‌ها باید به سمت لوله‌های عمود و یا لوله‌های اصلی باشد.
برای سهولتِ تعمیرات لوله کشی ساختمان در مشهد و دیگر شهرها، و همچنین مدیریت موثر شرایط اضطراری، علامت‌گذاری لوله‌ها و شیرآلات توصیه می‌شود.
در ساختمان‌های مرتفع، لازم است که از پمپ برای تامین فشار آب استاندارد در طبقه‌های بالایی استفاده کرد.
استانداردهای قطر و جنس لوله‌ها و اتصالات
استاندارد لوله کشی آب ساختمان اعلام می‌کند که لوله استفاده‌شده برای پروژه‌ها نباید در برابر خوردگی آسیب‌پذیر باشد. به طور خلاصه بین گزینه‌های موجود در بازار، لوله‌های پلیمری و پنج‌لایه بهترین مدل‌ها برای اجرای سیستم‌های آب خانگی هستند.
قطر زیاد لوله‌ها باعث کلافگیِ ساکنان و قطر کم باعث فشار بالا و آسیب به خطوط می‌شود. قطر لوله‌ها باید طبق فرمول "سرعت جریان (آب در لوله)=دبی حجمی جریان/مساحت سطح مقطع لوله" محاسبه شود. سرعت جریان عددی ثابت در استاندارد نظام مهندسی‌ست؛ با داشتن این عدد و دبی لازم، قطر به دست می‌آید.
مجری باید روی عملکرد و نام اتصالات لوله کشی اب تسلط داشته باشد، و جنس آنها را با توجه به جنس لوله‌ها مشخص کند. البته چنداستاندارد دیگر درباره نحوه استفاده از این اتصالات وجود دارد، برای نمونه:
استفاده از اتصالات فلزی در لوله کشی آب سرد/گرم مجاز نیست، و تنها می‌توان از نمونه‌های استیل و پلاستیکی استفاده کرد.
استاندارد لوله کشی آب ساختمان "جوشکاری" را تا جای ممکن مجاز نمی‌داند، چون باعث تمرکز تنش و آسیب‌های بعدی می‌شود.
اتصال لوله‌های هم‌جنس همواره با اتصالات هم‌جنس انجام می‌شود. اگر جنس لوله‌ها با هم همخوانی نداشته باشد، باید از اتصالات پلاستیکی استفاده کرد.
اتصال مغزی بیشتر برای لوله‌های از داخل رزوه، و اتصال ماسوره بیشتر برای لوله‌هایی با قطر نابرابر و با رزوه خارجی کاربرد دارد.
برای اتصال لوله‌های فشار بالا، تنها باید از اتصال فلنجی استفاده کرد.
استاندارد لوله کشی فاضلاب ساختمان
لوله کشی فاضلاب می‌تواند درون زمین یا زیرسقف‌ها (زیرسقفی) انجام شود. حالت اول را می‌توانید به ندرت در ساختمان‌های یک‌طبقه یا ویلایی ببینید؛ اما برای آپارتمان‌ها و اصولا پروژه‌های جدید، اکثرا روش دوم انتخاب می‌شود.مهمترین بخش سیستم فاضلاب لوله‌های افقی و عمودی هستند. لوله‌های افقی فاضلاب سرویس بهداشتی، حمام، سینک‌ها و ... را به سمت لوله‌های قائم یا رایزر هدایت می‌کنند، تا نهایتا به فاضلاب شهری منتقل شوند.
گذشته از موارد کلی و برخی همپوشانی‌ها بین اصول لوله کشی ساختمان برای سیستم‌های آب و فاضلاب، این شبکه‌های حیاتی شامل استانداردهای مفصل‌تری می‌شوند. این استانداردها که به دفع صحیح پسماندها و کاهش هزینه تعمیرات کمک می‌کنند، عبارت هستند از:
استانداردهای جای‌گذاری و محل نصب
یکی از اساسی‌ترین استاندارد لوله کشی فاضلاب این است که فاضلاب آشپزخانه و سرویس بهداشتی باید از یکدیگر جدا باشند. اینکار برای حفظ بهداشت آشپزخانه و جلوگیری از انتشار بوی نامطبوع در آن انجام می‌شود.
طبق قوانین تدوین‌شده و همان‌طور که باید در نقشه‌کشی رعایت شود، لوله‌های فاضلاب نباید از اتاق آسانسور، بالای تابلوی برق و بالای کانال‌های هوا عبور کنند.
لوله‌های یو-شکلِ سیفون باید به درستی در تمام بخش‌ها (آشپزخانه، سرویس بهداشتی و ...) نصب شوند تا بوی نامطبوع در فضا پخش نشود، لوله فاضلاب خشک نشود، و حشرات نتوانند وارد خانه شوند.
لوله‌ها هواکش نیز باید با بالاترین حساسیت اجرا شوند. این لوله‌ها صرفا به خروج بوی نامطبوع کمک نمی‌کنند، بلکه از تخلیه آب سیفون جلوگیری و به تخلیه فاضلاب کمک می‌کند.
طبق استاندارد لوله کشی فاضلاب، لوله‌های افقیِ سیستم باید با شیب مناسب و یکنواختِ 2% (تا 5% هم ایده‌آل است) اجرا شود. شیب کمتر منجر به کاهش یا قطعیِ جریان فاضلاب می‌شود؛ شیب زیاد هم منجر به تخلیه آب، باقی ماندن مواد جامد در لوله‌ها و گرفتگی می‌شود.
هنگام جای‌گذاری لوله‌ها در زمین، توصیه می‌شود که در فاصله خالی زیر لوله‌ها از تکه‌های کارتن و مقوا استفاده شود. اینکار از لرزش لوله‌ها و ترک‌خوردگی جلوگیری می‌کند. با ملات هم روی لوله‌ها پوشانده می‌شود تا کاملا محکم شوند. اما نهایتا وزن شیرآلات، شیرهای اصلی و فرعی، کلکتورها و ... نباید روی لوله‌های فاضلاب سنگینی کنند.
استاندارد لوله کشی فاضلاب شامل محافظت از لوله‌ها در فضای آزاد (روکار) نیز می‌شود. لوله‌های پلاستیکی باید عایق شوند تا نور خورشید و دمای پایین در زمستان به آنها آسیبی نرسانند، و ترکیدگی اتفاق نیفتد.
در لوله کشیِ زیرسقفی، محل تقاطع دو دیوار باید به صورت عمودی انتخاب شود.
در آپارتمان‌هایی که بیش از ده‌طبقه دارند، باید هواکش کمکی در مسیر لوله‌های نصب شود. فاضلاب سرویس بهداشتی هم باید از فضای مسکونی طبقه‌های پایین‌تر عبور کند.
اتصال صحیح لوله کشی به فاضلاب شهری یک اصل دیگر است. لوله کف‌شوی تراس و بالکن نباید به فاضلاب شهری وصل شوند؛ لوله‌های آب باران، پارکینگ، حیاط و زیرزمین هم به همین‌شکل هستند. این فاضلاب‌ها باید وارد چاه جذبیِ ساختمان شوند.
در نقاطی که لوله‌های عمودی به افقی وصل می‌شوند، حتما باید دریچه‌های بازدید نصب شود. البته به شکلی که دسترسی به آنها کاملا ساده باشد.
نصب مخزن رسوب‌گیر در لوله کشی نیز نباید فراموش شود. این وسیله ذرات جامد و چربی‌ها را به خود جذب می‌کند و کاراییِ سیستم را بهینه نگه می‌دارد.
در آخر، پس از نصب لوله‌های فاضلاب و پیش از نصب سینک روشویی و سایر تجهیزات، استاندارد لوله کشی فاضلاب انجام یکسری تست‌ها را ضروری می‌داند. برای بررسی استحکام لوله‌ها و رفع مشکلات احتمالی در اتصالات‌شان، باید تست 15 دقیقه‌ای با فشار 6 متر آب انجام شود.اگر مشکلی نباشد می‌توان سینک‌ها، کاسه توالت و ... را نصب کرد. در غیر این‌صورت، ابتدا باید ایرادات برطرف شوند.
اصول لوله کشی گاز ساختمان
در اولین گام، طراح نقشه باید این قوانین را رعایت کند تا امنیت کاربران در برابر خطرات احتمالی، و همچنین ایمنی لوله کشی گاز در مقابل صدمات گوناگون حفظ شود. در گام بعد نیز مجری (مورد تایید اتحادیه تاسیسات مکانیکی) باید به این اصول نهایت دقت را داشته باشد.این سیستم‌ها نیز به صورت توکار و روکار اجراپذیر هستند، اما روش اول رواج بیشتری دارد.
استانداردهای جای‌گذاری و محل نصب
لوله‌های گاز هر واحد، باید از همان واحد عبور کند؛ البته بدون عبور از کانال کولر یا مسیرهای مشابه.
طبق اصول لوله کشی گاز ساختمان، برای خم کردن لوله‌ها باید از لوله خم‌کن استفاده شود. حداکثر میزان خم‌شدگی 90 درجه است، که باید بدون چین و ترک‌خوردگی باشد.
گازکشی برای شومینه بدون ترموکوپل ممنوع است (در واقع تمام وسایل گازسوز باید ترموکوپل داشته باشند تا اگر شعله خاموش شد، گاز قطع شود). شومینه تنها در پذیرایی مجاز است و نباید تنها وسیله گرمایشی باشد.
قبل از هر دستگاه گازسوز باید یک شیر قرار بگیرد. کمترین فاصله‌ی مجازِ این شیر از جعبه فیوز یا کلید برق، 10 سانتی‌متر است.
طراحی نقشه باید به شکلی باشد که وسایل گازسوز روبه‌روی دریچه کانال کولر قرار نگیرند. همچنین، ترجیح بر این است که تعداد وسایل گازسوز در فضای داخلی در کمترین حالت ممکن (و همچنان کارا) باشد. تعداد مناسب برای هرواحد، به جز آپارتمان‌هایی که بالکن‌شان کوچک‌تر از 6 متر است، "4" است.
اطراف وسایل گازسوز باید با مصالح مقاوم در برابر حرارت پوشانده شود.
هر وسیله گازسوز باید دودکش جداگانه با کلاهک H داشته باشند. مسیر لوله دودکش باید کوتاه و ایمن باشد؛ نباید از شناژ و تیر رد شود و نباید مقاومت بنا را به هیچ‌شکلی کاهش دهد. همچنین، دودکش باید تا حد امکان عمودی باشد؛ اگر افقی شدن مسیر ناگزیر بود (حداکثر تا 1.5 متر) باید از زانوی 45 درجه استفاده شود.
بنابر اصول لوله کشی ساختمان (و مشابه تاسیسات دیگر)، محل شیرهای قطع جریان گاز و سایر نقاط اضطراری باید در سیستم با علامت مشخص شوند. ساختمان‌های خاص باید شیر خودکار قطع گاز داشته باشند.
شیرهای گاز باید از مدل ربع گرد توپکی انتخاب شوند.
در صورت انشعاب دو یا چند رایزر از یک علمک، فاصله افقی بین دو رایزر باید 12 سانتی‌متر باشد. بیشترین فاصله بین رایزر روی علمک تا دیوار پشت آن 5 سانتی‌متر است. محور علمک و رایزر هم بایستی هم‌راستا باشند.
کنتور مجزا برای هرواحد، باید در نقطه‌ای در معرض هوا روی دیوار نصب شود. با توجه به اصول لوله کشی گاز ساختمان، فاصله مناسب آن از سیم‌کشی‌ها، کنتور برق و دستگاه‌های شعله‌دار هم به ترتیب 10، 50 و 100 سانتی‌متر است.