گروه مهندسی و نقشه برداری ژئوپارس

نقشه برداری علم و هنر تهیه نقشه با استفاده از تعیین موقعیت نقاط و اندازه گیری فواصل و زوایای بین آنهاست. به عبارت دیگر برداشت عوارض و تصویر آن ها بر سطوح نقشه هدف اصلی شاخه آن است. فعالیت در این رشته مهندسی را می توان به سه بخش اصلی تقسیم کرد:

عملیات زمینی: برداشت نقاط موجود بر سطح زمین با یکی از روش های موجود و با استفاده از ابزارهایی مانند دوربین های نقشه برداری، GPS یا GNSS نقشه برداری، پهپاد یا عملیات نقشه برداری کلاسیک در فضای باز بعنوان اولین قدم در تهیه نقشه شناخته می شود.
عملیات دفتری: محاسبات و پردازش های لازم برای حذف و یا تعدیل خطاهای موجود در برداشت و آماده سازی داده ها با استفاده از روابط و نرم افزارهای موجود برای ترسیم نقشه بخشی از فعالیت نقشه برداری است که در محیط دفتر انجام می شود.
ترسیم نقشه: نقشه به عنوان خروجی نهایی تمام مراحل طی شده توسط نقشه بردار و بعنوان محصول این فرایند شناخته میشود در این مرحله نقشه بردار با توجه به قوانین و ضوابط موجود، به ترسیم نقشه می پردازد.

روش های مختلف نقشه برداری

نقشه برداری زنجیره ای (سه پهلوبندی)

منطقه مورد برداشت به تعدادی مثلث تقسیم می شود.
طول اضلاع اندازه گیری شده و جزئیات زوایای داخلی مثلث‌ ها ثبت می شود.
سپس کل اضلاع و زوایای داخلی روی یک برگه طراحی در مقیاسی مناسب برای تهیه نقشه رسم می شود.

نقشه‌ برداری مسیر (پیمایش)

کل طرح پلان توسط یک سری خطوط مستقیم که با یکدیگر زوایایی ایجاد می کنند، محصور می شوند.
طول خطوط و زوایا، اندازه گیری شده و با جزئیات بر روی کاغذ طراحی در مقیاس مناسب برای تهیه نقشه ترسیم می شود.

ترازیابی معمولی

ارتفاع نقاط مختلف روی سطح زمین تعیین می شود.
تمام داده های ارتفاعی مورد نیاز برای فعالیت های ساخت و ساز توسط این نوع از انواع نقشه برداری ارائه می شود.



نقشه برداری ژئودتیک را می توان به روش های زیر تقسیم بندی کرد:

مثلث بندی

شبکه ای از مثلث های کاملاً مشخص در قطعه زمینی که قرار است بررسی شود تشکیل می شود.
یکی از اضلاع مثلث ها به عنوان خط مبنا در نظر گرفته می شود، سپس تمام خطوط و زاویه های دیگر بر اساس آن اندازه گیری می شوند.

ترازیابی دو طرفه

در تسطیح رودخانه ها، خندق ها و سایر موانع برای حذف خطاهای ابزاری از این روش استفاده می شود.
در این روش اندازه گیری سطح تراز از دو طرف و در دو نقطه مختلف انجام می شود. بطوری که دو طرف در یک نقطه از سطح تراز تلاقی کنند.
تفاوت سطوح اندازه گیری شده بین دو ایستگاه دارای تقاطع، از طریق این اندازه گیری ها تعیین می شود.

نقشه برداری فتوگرامتری

نقشه ها از عکس های اخذ شده از ایستگاه های مختلف توسط دوربین های عکاسی مناسب تهیه می شوند. محل قرار گیری این دوربین ها حتی می توانند داخل یک هواپیما باشد.
خروجی این روش یک نقشه از محل، یا یک مدل سه بعدی از یک شیء واقعی است.

جدای از دو دسته اصلی، می‌ توانیم شاخه ‌های مختلف و رشته‌ هایی که مستقیماً با این علم مرتبط هستند را نیز بصورت زیر طبقه ‌بندی کنیم:

📐 نقشه برداری توپوگرافی

پروژه ‌های توپوگرافی با اندازه ‌گیری ویژگی ‌های فیزیکی زمین سروکار دارند، این ویژگی ها شامل همه عوارض طبیعی و ساخته دست بشر روی سطح زمین هستند. نقشه ‌های توپوگرافی که تپه ‌ها، رودخانه‌ ها، شهرها، روستا ها، جنگل‌ ها و غیره را نشان می‌ دهند با استفاده از روش های نقشه برداری توپوگرافی تهیه می‌شوند.

📐 نقشه برداری عمرانی

پروژه ‌های مهندسی قسمتی را شامل می شود که به عنوان بخشی از آماده ‌سازی و برنامه ریزی برای برآورد پروژه های مهندسی جدید از جمله جاده ‌ها، راه‌آهن‌ ها، خطوط لوله، زهکشی و غیره انجام می ‌شود. مانند طرح های تامین آب و آبیاری، معادن، راه آهن، پل ها، خطوط انتقال، ساختمان ها و غیره که در پروژه های عمرانی لازم است.

📐 نقشه برداری کاداستر

پروژه های کاداستر با اندازه گیری، تعریف و ثبت حدود املاک سروکار دارد. نقشه کاداستر حدود املاک را نشان می دهد و با استفاده از روش های نقشه برداری تهیه می گردد.

📐 نقشه بردرای هیدروگرافی

پروژه های هیدروگرافی اندازه گیری هایی هستند که برای تعیین شکل کف دریاچه ها، رودخانه ها، بنادر و اقیانوس ها انجام می شوند و شامل سنجش جریان آب در نهرها و برآورد منابع آبی است. برای برنامه ریزی مسیرهای ناوبری و بنادر از نقشه برداری دریایی و هیدروگرافیک استفاده می شود.

📐 نقشه برداری با پهپاد

این نوع یا با اصطلاح درست تر نقشه برداری هوایی، از اندازه گیری های یک پلت فرم مانند هواپیما یا پهپاد و به منظور تهیه نقشه از زمین استفاده می کند، کنترل چنین نقشه ای از بررسی های زمینی به دست می آید، اما جزئیات از عکس های هوایی به دست می آید. تهیه این نوع از نقشه ها شامل اندازه گیری و تفسیر از عکس های هوایی است.

نقشه بردار کیست؟

نقشه بردار وظیفه اندازه گیری عوارض و ثبت داده های اندازه گیری شده بر رو، زیر و بالای سطح زمین را در فرمت های مختلف مثل نقشه، تصویر، جداول اطلاعات مکانی و … برعهده دارد. نقشه برداران در واقع اولین و آخرین مهندسانی هستند که در یک پروژه عمرانی یا ساختمانی فعالیت می کنند.

محاسبات قبل از ایجاد هر پروژه عمرانی، مانند محاسبه شیب زمین، شرایط عملیات، گودبرداری، خاکریزی و تدقیق محل عوارض را مهندس نقشه بردار انجام می دهد، همچنین کنترل نهایی هر پروژه از جهت محل درست عوارض، صحت انجام عملیات و… نیز با مهندس نقشه بردار است.

وظایف نقشه بردار

تعیین موقعیت نسبی هر جسم یا نقطه ای از زمین
تعیین فاصله و زاویه بین اجسام و موقعیت های مختلف.
تهیه نقشه یا تصویر برای نشان دادن یک منطقه در یک پلان افقی.
توسعه روش های مختلف از طریق دانش و فناوری روز و استفاده از آنها در اندازه گیری ها
حل مسائل مربوط به زمین مانند عملیات های خاک برداری و خاکریزی و… به روش های بهینه

معرفی ابزار نقشه برداری

برای انجام یک نقشه برداری صحیح با سرعت مطلوب، به ابزارهای مخصوصی نیاز است. تجهیزات نقشه‌ برداری بعنوان ابزار کار یک نقشه بردار وابسته به هدف و دقت انجام پروژه می توانند حیطه وسیعی از یک متر ساده نواری تا یک گیرنده مولتی فرکانس هوشمند را در بر بگیرند.

معمولا استفاده از یک ابزار خاص برای انجام تمام فعالیت های نقشه برداری ممکن نیست و نقشه بردار با بهره گیری از چند ابزار متفاوت بسته به نیاز و هدف پروژه، کار می کند.