از آنجاییکه امروزه با ساختوسازهای بیرویه روبهرو هستیم، همین امر باعث شده تا پسماندهای ساختمانی به میزان زیادی افزایش یابند. از مهمترین معضلات این حوزه، آلودگی زیست محیطی، افزایش مرگ و میر در اثر برخورد اتومبیلها با نخالههای موجود در مسیر جادهها به خصوص شب است. نخالههای ساختمانی مانند آجرها و بلوکهای شکسته یا باید انتقال یابند یا دفع شوند. اما انواع ضایعات ساختمانی دیگر شامل پسماند آهنی، مسی، آلومینیوم و چدن هستند که قابلیت استفاده مجدد در تولید فلزات جدید را نیز دارند. پسماندهایی که از عملیات ساختوساز، تخریب و بازسازی ساختمانها به صورت ناخواسته و تصادفی بر جا ماندهاند را، پسماند ساختمانی میگویند.
درصدی از کل مصالحی که در ساختمانها استفاده میشود، ضایعات غیرفلزی مانند آجر، بتن و چوب را تشکیل میدهد. در مقابل برخی از پسماندها مانند قراضه آهن، مس، آلومینیوم و چدن نیز در صورت وجود تکنولوژی قابل بازیابی هستند. همین امر باعث میشود تا عدهای از افراد و شرکتها به خرید این نوع از ضایعات تمایل بیشتری از خود نشان دهند.
مهمترین پسماند باقی مانده از ساختمانسازی را پسماندهای آهنی در بر میگیرد، با فروش پسماندهای آهنی میتوان بخشی از هزینههای ساختمانی را جبران نمود.
ساختار آهن به گونهای است که اگر یک ساختمان را بعد از سالها تخریب کنیم، میتوانیم از پسماندهای بر جا مانده از آن در پروژههای دیگر استفاده مجدد نماییم، زیرا آهن طی سالیان دراز ویژگیهای فیزیکی و شیمایی خود را حفظ میکند.
پسماند آهنی تنها از طریق تخریب یک مجموعه حاصل نمیشوند، بلکه ممکن است با گذر زمان در اثر قدیمی شدن تجهیزات خانه نیاز باشد تا تجهیزات جدیدتری را جایگزین کنیم این امر نیز به نوبه خود سبب گردیده تا با بازیافت این موارد مقداری از هزینههای حاصل برای نوسازی را جبران کنیم.
تفاوت ضایعات و زائدات
ضایعات و زائدات که در بسیاری از موارد با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند. در مورد ضایعات میتوان گفت که برخی مواقع خروجی یک محصول از واحدهای تولیدی، با استاندارد در نظر گرفته شده برای آن محصول مطابقت ندارد، همین امر سبب میشود تا آن محصول از فرآیند مدنظر کنار گذاشته شود و به عنوان قراضه یا ضایعات به فروش برسد. حال این نوع را میتوان به عنوان مواد اولیه تولید همین محصول در نظر گرفت یا میتوان آنها را دور ریخت. اما به پسماند حاصل از مواد اولیه و دور ریز که از باقیمانده برش ورقهای آهنی به جا ماندهاند، زائدات میگویند که مجدد قابل استفاده نیستند.
انواع ضایعات آهن
روغنی: ورقهای جدیدی که دارای ضخامت کمتر از یک میلیمتر هستند.
سوپر ویژه: شامل آهنآلاتی مانند ورق روغنی زنگ خورده، خرده میلگرد، نبشی و ناودانی است.
ویژه: محصولات فولادی مورد استفاده در ساختمانها مانند تیرآهن، خردههای میلگرد با ابعاد بزرگتر، قوطی و پروفیل مورد استفاده در ساخت در و پنجره با ضخامت زیر ۵۰ سانتیمتر، نبشی و ناودان را شامل میشود.
درجه یک: شامل سیم و مفتولهای کلافی شکل، بدنهی موتور سیکلت و کشتی، شوفاژ و آبگرمکن برش خورده، ورق ترانس و آرمیچر بدون آلومینیوم است.
درجه دو: اگزوز و بدنه ماشین، بشکه، کمد و بدنههای بزرگ با هر ابعاد و توری مرغی در این دسته قرار دارند.
درجه سه: آهن با کمترین کیفیت ممکن شامل حلب، سیم، اگزوز و فیلتر نسوخته میشود.
گالوانیزه: شامل لوله آب، کانال کولر و هر محصول فولادی دیگری که روکش گالوانیزه دارند.
آلیاژی: آهنآلاتی مانند فنرهای برش خورده و چرخ دنده که عناصر آلیاژی داشته باشند (مانند کروم و منگنز به غیر از آهن) که باعث افزایش سختی و درجه حرارت بالا میشود و انعطافپذیری را به حد زیادی کاهش دهد.
بارهای ممنوعه: مانند ادوات جنگی و قلم جوش است.
ضایعات سوپر ویژه و ویژه: موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران برای قراضهها دستهبندی خاصی در نظر گرفته است که نوع سوپر ویژه و ویژه در آن جایی ندارد. به عبارتی افرادی که در زمینه ضایعات فعالیت میکنند، قراضههای باکیفیت را در دسته خاصی قرار میدهند و معتقد هستند ارزش قیمتی آنها نسبت به انواع دیگر بیشتر است. همین امر عاملی گردیده تا در بازار ضایعات آهن اصطلاح قراضه سوپر ویژه شناختهتر شده باشد. به طور کلی با تعیین قیمت آهن کیلویی، روند قیمت ضایعات نیز مشخص میشود
ضایعات آهن و بازیافت آنها در مسیر سودآوری
ضایعات آهنی به عنوان یکی از منابع مهم مواد اولیه در صنایع فولادی، نقش حیاتی در کاهش هزینهها و حفظ منابع طبیعی ایفا میکنند. شناخت انواع مختلف ضایعات و روشهای مناسب بازیافت آنها میتواند به بهبود فرآیندهای صنعتی و کاهش آلودگیهای زیستمحیطی کمک کند. بازیافت صحیح این مواد نه تنها از نظر اقتصادی سودمند است، بلکه تأثیر مثبتی بر حفظ محیط زیست نیز دارد. از این رو، آگاهی و توجه بیشتر به این موضوع از اهمیت ویژهای برخوردار است.