صنایع دستی چیست؟
کلیه لوازم تزئینی و کاربردی و محصولاتی که با استفاده از مواد اولیه طبیعی و بومی یک منطقه و تنها با استفاده از دست و ابزار ساده غیر مکانیکی ساخته می شود را صنایع دستی می نامند. البته ابزارهای مکانیکی مانند چرخ سفالگری و کوره های مخصوص آن ها و مواردی از این دست جزو ابزارهای مکانیکی ساده قرار می گیرند که خود به وسیله ی دست ساخته شده اند. بنابراین استفاده از چنین ابزارهایی در تولید صنایع دستی بلامانع می باشد. در تولید صنایع دستی نیازی به دانش و تکنولوژی های پیشرفته نیست. تنها فراگیری فن ساخت آن ها می تواند به شما در ساخت سازه های دستی مورد نظرتان کمک کند. در حقیقت استادکار بودن در این جا برای شما راهگشا می باشد. عنوان استادکار در گذشته به افراد متخصص در هر فن و زمینه ای گفته می شد که دانش و فن کاری را که از گذشتگان خود به صورت نسل به نسل منتقل شده، یاد گرفته اند. این دست سازه های نفیس نشان از تاریخ، فرهنگ و جغرافیای ساخت آن کاردستی را دارد. چرا که برگرفته از آداب و رسوم، سنن، سبک و نیازهای زندگی، باورهای بومی و سنتی به علاوه ذوق هنری سازنده می باشند. سبک های صنایع دستی نسبت به موقعیت جغرافیایی هر منطقه متفاوت است چرا که به عنوان مثال در کشور ما ایران، تنوع گسترده ای در آب و هوا و ویژگی های جغرافیایی و بومی و منطقه ای وجود دارد. بنابراین صنایع دستی به وجود آمده در هر منطقه با توجه به ویژگی های آن جا از رنگ و شکل های متفاوتی برخوردار می باشند.
تاریخچه صنایع دستی
اگر بخواهیم به تاریخچه صنایع دستی نگاهی بیاندازیم باید به گذشته های بسیار دور یعنی زمان انسان های اولیه برگردیم. درست زمانی که انسان ساختن و خلق کردن را یاد گرفت. گذشتگان ما برای گذران زندگی به وسایل اولیه و ابزارهایی جهت شکار و دفاع از خود نیاز داشتند. بنابراین می توان اولین صنایع دستی جهان را ابزارهایی را نام برد که بشر اولیه بدون هیچ کمک و دانشی ساخته است. به همین ترتیب با گذر زمان و افزایش دانش و آگاهی، در هر منطقه و مکانی افراد نیازهای خود را با کمک دست سازه ها برطرف می نمودند که بعضاً جنبه ی تزئینی نیز داشت. حتی برخی برای بیان احساسات خود دست به ساخت وسایل و زیورآلات تزیینی می زدند. با گذشت زمان هنرمندان و صنعتگران برجسته ای در این زمینه پا به عرصه ی هنر و صنعت نهادند تا با کمک باورها، آداب و رسوم، سنن، فرهنگ، بینش، ویژگی های قومی و قبیله ای و جغرافیایی خود، بتوانند در زمینه ی اشتغال زایی کمکی به مردم منطقه نمایند. درست است که صنایع دستی در ابتدا برای برآورده کردن نیازهای اولیه بشر به وجود آمد، اما به مرور با کمک خلاقیت و ترکیب آن با اعتقادات و باورهای مردمان، وسیله ای شد که امروزه جزو هویت فرهنگی و ملی هر کشور و جغرافیایی می باشد. از فرش های دستباف و معروف ایران گرفته تا سفال های چینی، هر کدام داستانی از خلاقیت، دانش و زیباشناسی مردم آن منطقه را در بطن خود جای داده اند و ما به عنوان نسل حاضر برای حفظ فرهنگ و هویت جامعه ی خود، باید بتوانیم این داستان ها را به نسل آینده منتقل نماییم.
اهمیت صنایع دستی
انواع صنایع دستی
صنایع دستی ایران یکی از صنایعیست که به دلیل گوناگونی و تنوع بسیار زیادی که کشور ایران از لحاظ آب و هوا، قوم و قبیله، گویش، پوشش، آداب و رسوم و فرهنگ و... دارد، انواع آن بسیار زیاد است. شاید بسیاری از آن ها هنوز شناخته نشده باشند. یکی از راه هایی که می تواند در جهت حفظ و احیای صنایع دستی هر منطقه انجام داد، معرفی آن به دیگران است. به لطف تکنولوژی امروزه با بخش زیادی از آن ها آشنا هستید.
صنایع دستی چوبی
یکی از انواع صنایع دستی جهان که تا حدودی با ایران اشتراکاتی دارد، صنایع دستی چوبیست. انسان های اولیه برای این که بتوانند غذاهایی که به صورت مایع و یا شُل بودند را استفاده کنند از چوب استفاده می کردند. به این صورت که با کمک سنگ های تیز چوب هایی که به صورت تکه تکه شده بود را کنده کاری می کردند و از آن ها به عنوان کاسه یا حتی لیوان استفاده می نمودند. رفته رفته بشر آموخت چطور از ظروف چوبی برای رفع نیازهای خود بهره ببرد و حتی پس از کشف عنصر فلز بیش از پیش به این مهم دست پیدا کرد.
امروزه شما با استفاده از انواع ابزارهای کنده کاری می توانید با یک تکه چوب، اثری هنری خلق کنید. ایرانیان نیز که از دیرباز جزو طرفداران عرصه هنر و زیبایی شناسی بودند، صنایع دستی چوبی بسیار زیبایی همچون انواع منبت کاری، معرف سازی، خاتم کاری و مشبک را برای زیباتر کردن وسایل تزئینی و کاربردی خود به وجود آوردند. این وسایل امروزه در زندگی روزمره کاربردهای بسیاری نیز دارد. از جعبه ی جواهرات منبت کاری گرفته تا انواع تابلو معرق و ظروف پذیرایی چوبی همگی جزو صنایع دستی چوبی می باشند.
صنایع دستی فلزی
بشر پس از کشف فلز پا به عرصه ی جدیدی از زندگی نهاد. بسیاری از ظروف و وسایلی که برای زندگی روزمره به آن احتیاج داشت اکنون دیگر از دوام و کیفیت چند برابری برخوردار بودند. انسان توانست با کمک ذهن و قدرت بدنی از عنصر فلز به عنوان یکی از صنایع دستی مورد نیاز خود استفاده نماید. آن ها با ذوب کردن مواد اولیه توانستند ظروفی که از آلیاژ کمتری برخوردار بود را بسازند و با کمک قلم زنی و چکش کاری به آن ها شکل و ظاهری زیباتر اهدا نمایند. به همین دلیل امروزه نیز این ظروف از جمله صنایع دستی گران قیمت محسوب می شود. ازجمله معروف ترین صنایع دستی فلزی می توان به انواع قلمزنی، زرگری، تذهیب، نقره کاری، منبت کاری مس، ریخته گری، مینا کاری، زیورآلات، اسلحه سازی اشاره نمود.
صنایع دستی شیشه ای
شیشه یکی از انواع صنایع دستی می باشد که شاید قدیمی تر از صنایع دستی فلزی باشد. چرا که در گذشته بشر با جواهراتی همچون الماس آشنا شده بود، بنابراین شاید بتوان گفت شیشه نیز یک عنصر شناخته شده بود. علاوه بر کهن بودن این صنعت، زیبایی و جذابیتی که پس از خلق آثار هنری انسان را محو تماشای خود می کند بسیار مورد توجه قرار دارد. از انواع صنایع دستی شیشه ای می توان به انواع شیشه های مشبک و ظروف شیشه ای اشاره نمود.
صنایع دستی سفالگری
سفالگری یکی از چندین صنایع دستی پرطرفدار و محبوب در سراسر جهان است و قدمتی طولانی دارد. به دلیل این که در ایران خاک رس به وفور پیدا می شود، صنایع دستی سفالگری جزو رشته های فعال و به روز جامعه می باشد. در گذشته نیز ظروف سفالی برای استفاده ی روزمره بسیار پرطرفدار بود. ظروف سفالی لعاب دار و بدون لعاب ازجمله ی این صنایع دستی می باشند.
