تاریخچه شیر سنگی
تاریخ دانان بر سال ساخت شیر سنگی اختلاف نظر دارند و بعضی از باستان شناسان آن را متعلق به زمان مادها می دانند. از طرفی هم نحوه کنده کاری ها و نزدیک بودن به باروی اشکانی و پیدا شدن تابوت دوره اشکانی ها این گونه به نظر می رسد .که متعلق به زمان اشکانیان است این احتمال را می دهند که اسکندر آن را به افتخار سردارش هفایستیون ساخته باشد.
نقشه و معرفی بخش های مختلف
مجسمه شیر سنگی بر روی تپه ای بنا نهاده شده است که خود این تپه یک اثر باستانی به شمار می رود چرا که تابوتی که متعلق به زمان اشکانیان بوده از آن بیرون آمده است و آن را در موزه هگمتانه همدان نگهداری می کنند.
این شیر سنگی در اوایل ساخت در دروازه شهر همدان قرار گرفته که اعراب زمانی که همدان را فتح می کنند آن را باب الاسد خطاب می کنند، یعنی دروازه شیر دیلیمان در سال 319 قمری به همدان حمله ور شدند و دروازه شهر را به کلی خراب کردند.
در آن زمان مردآویج قصد داشت شیر های سنگی را به ری منتقل نماید، اما چون موفق نشد این کار را انجام دهد یکی از آن ها را به کلی تخریب کرد و پنجه دیگری را هم شکست. مجسمه ای که آسیب دیده بود تا سال 1328 بر روی زمین قرار داشت تا وقتی که مهندس سیحون کسی که آرامگاه ابو علی سینا را طراحی کرده بود آن را در جای امروزی قرار داد.
در زمان اسلامی این شیر را به عنوان محافظ شهر خطاب می کردند و اعتقاد داشتند که طلسمی برای رد بیماری است.
شیر نماد چیست؟
شیر، از جهت خصوصیات منحصر به فردی که دارد همواره جایگاه ویژهای در فرهنگ شفاهی و تصویری اقوام متعدد در طول زمان داشته است. نقوش سکهها، سر ستونها و دیگر تصاویر باقی مانده از ادوار کهن بر این سخن گواهی میدهد.
بختیاریها با اقتباس از این فلسفه، شیر را به عنوان نماد خود برگزیده و معرفی کردهاند. این قوم سمبل شیر را از تزیینات و نقوش درباری آزاد کرد و نمادی ساده آمیخته با ذوق و فرهنگ و هنر مردمان خود ارایه داد.
هنری که به خوبی ساده بودن را با وقار و در عین حال خشونت به هم آمیخته است. ریشهی شیرهای سنگی را باید در سنت دیرین و باستانی ساکنان این منطقه جستجو کرد که حالا قوم بختیاری اصالت خود را در قالب شیرها به رخ میکشد.
شیر های سنگی استان چهارمحال و بختیاری
شیرسنگی های پا بر جا در گورستان های شهرستان های فارسان، کوهرنگ، اردل، کیار در واقع میراثی هستند که از زمان های گذشته در میان بختیاری ها بر جای مانده اســت و حکایــت از ایــن مسئله دارد کــه شجاعت و دلیری ایلخان، جنگجویان، سوارکاران، خوانین، کلانتران، کدخدایان و بزرگان طوایف بختیاری به شیر تشبیه شده اســت و به همیــن منظور با درگذشت یکی از این بزرگان یک شیر سنگی توسط سنگ تراش های محلی ساخته میشد و بر سر قبور این بزرگان قرار میگرفت.
شیری که بر روی بدنه آن اشکالی نظیر شمشیر، تفنگ و اســب به همراه مشخصات فرد فوت شده حکاکی میشد.
مجسمه های شیرهای سنگی
تندیس شیرهای سنگی در استان چهارمحال و بختیاری و شمال استان خوزستان قرار گرفته اند.این مجسمه ها که یکی از جاهای دیدنی استان خوزستان است از جنس سنگ هستند و در گذشته توسط سنگ تراشان ایل به شکل شیر تراشیده می شدند و هر مجسمه نشانه شجاعت، دلاوری در شکار و تیراندازی و جنگ بوده است و مورد جالب توجه درباره این مجسمه ها این است که بر سر مزار بزرگان قوم قرار می دادند.
ممکن است تفاوت اندازه این مجسمه ها جلب توجه کند و برایتان سوال ایجاد شود که چرا در این گورستان مجسمه شیرها در اندازه های متفاوت وجود دارند؛ در جواب باید بگوییم که اندازه این مجسمه ها به بازماندگان متوفی بر می گردد، آن ها بر اساس دلاوری ها، رشادت های فرد متوفی اندازه خاصی انتخاب می کردند و بر روی سنگ قبر وی قرار می دادند.
نگارههای روی شیرهای سنگی
نزدیک به ۴۰ نوع نگاره با تنوع در شکل و گونه، روی شیرهای سنگی دیده میشود. این نگارهها در چند دستۀ انسان، حیوان، گیاه، سلاح، کتاب، خط، ابزار و لوازم قرار میگیرند. روی دو طرف و کمرگاه شیر سنگی، نام فرد، تاریخ تولد و درگذشت، و نام پدر، ایل و طایفۀ او را مینویسند و یا بر روی پهلوها و روی آن، تصاویری از شمشیر، خنجر، کبک ، قوچ و بز کوهی، اسب، تفنگ ، خورشید، دوربین و ابزار رزم و شکار حک میکنند .
