چیزل اصطلاحا به ابزار فلزی گفته می شود که لبه ها و نوک آن تیز شده و شکل داده شده تا چوب یا فلزات را برش دهد. هر نوع از ابزارآلاتی که ویژگی گفته شده را داشته باشد، چیزل می گویند. حتی نوعی ابزار به نام چیزل در دندان دندانپزشکی نیز موجود است. چیزل کشاورزی برعکس نوع برگرداندار و بشقابی خاک را برنمی گرداند و مشابه ابزار چنگالی در خاک نفوذ کرده و آن را می شکافد و در آن شیار ایجاد می کند.
طی چندین سال استفاده از نمونه های بسیار ساده و اولیه این دستگاه تا نمونه های جدید امروزی، همچنان هدف، هوادهی و بهم زدن خاک با کمی برگرداندن آن است. استفاده از چیزل در مواردی است که برگرداندن خاک با وجود تاثیرات مثبت، به دلایلی توصیه نمی شود. مثلا، وقتی بقایای گیاهی بخاطر کنترل فرسایش نباید به زیر خاک بروند، یا علاوه بر محدود کردن تبخیر سطحی باید باعث نفوذ بهتر و ذخیره حداکثر رطوبت شوند. بوسیله این دستگاه می توان علف های هرز را کنترل کرد. همچنین استفاده از آنها در عمق هایی بیش از عمق گاوآهن های برگرداندار، می توان لایه سخت تشکیل شده بر اثر کار مداوم گاوآهن های برگرداندار در عمقی ثابت را شکست.
همچنین در چیزل ها، با توجه به برگردانده نشدن خاک، مقاومت کششی آنها در واحد عرض و عمق کار معین، تقریبا نصف مقاومت کششی گاوآهن است. اما در مدل مرکب ، به خاطر اضافه شدن قسمت غلطک به پشت دستگاه، مقاومت کششی افزایش می یابد در حالیکه همچنان از گاوآهن برگرداندار کمتر است. از این رو، در صورتی که لزومی به پوشش کامل بقایای گیاهی سطحی خاک نباشد، استفاده از این دستگاه اقتصادی تر و سرعت کاری آن نیز می تواند بیشتر باشد.
براساس تحقیقات ، با چیزل زدن فقط ۲۵ درصد از بقایا به زیر خاک می روند. چیزل پنجه غازی در عملیات آیش تابستانه برای گذاشتن پوشش گیاهی در سطح خاک (مالچ گیاهی) به کار می رود، معمولا مجهز به تیغه های پنجه غازی به جای عریض با عرض ۱۲ تا ۳۰ اینچ می باشند و شخم تنها تا عمقی انجام می شود که فقط علف های هرز را قطع کرده و کمترین میزان بهم خوردگی در سطح خاک بوجود آید. این دستگاه در مدل های چیزل پنج شاخه و چیزل هفت شاخه و چیزل نه شاخه معمولا در بازار موجود می باشد. همچنین شما می توانید از چیزل های موجود در سایت که ساخت گروه صنعتی مهندس مروتی است دیدن فرمایید.
اصول کاری گاوآهن چیزل
آزمون و خطا در چیزل نتیجه ای در برداشت که ، در این دستگاه و زیرشکن کمترین کشش مورد نیاز، زمانی اتفاق می افتد که زاویه بلند کردن ۲۰ درجه باشد. اگر لازم است که عمق زیاد کار کنید، یا باید از چیزل پایه بلند تر استفاده کنید و یا دوبار چیزل بزنید که بار دوم در جهت عمود یا با زاویه نسبت به مرتبه اول چیزل بزنید تا به عمق کامل برسید. اگر بخش بالای انحنا با سطح خاک تماس پیدا کند بدین معنی است که عمق کار برای عملکرد چیزل زیاد است.
با افزایش عمق و سرعت پیشروی ، کشش این دستگاه افزایش می یابد. منتهی سرعت این افزایش به نوع خاک، محتوای رطوبت، شکل تیغه و زاویه نفوذ به خاک بستگی دارد. در صورت افزایش سرعت، خاک بیشتر خرد شده البته احتمالا چون نیاز به خاکورزی ثانویه کمتر است افزایش سرعت توجیه پذیر می شود.
یک میله علف هرز کن به پایه ردیف شاخه های پشتی این دستگاه متصل می شود که کمک می کند علف هرز بهتر کنده شده و خاک بیشتر خرد شده همچنین خاکورزی عمیق تر صورت گیرد و پوشش دهی بقایا بهتر انجام شود.
چیزل بهتر است یا گاوآهن؟
در واحد عرض کار و عمق یکسان ،کشش لازم برای یک چیزل شاید نصف گاوآهن باشد. بنابراین در مواقعی که پوشاندن کامل بقایا مد نظر نیست استفاده از چیزل به جای گاوآهن باعث سرعت بیشتر می شود و از نظر اقتصادی به صرفهتر است. همچنین چیزل برای شکستن لایه سخت زیرین خاک به کار برده می شود که در اثر استفاده مداوم از گاوآهن در عمق یکسان ایجاد شده است. عمدتا خاک های ایران خشک و با مواد آلی کم هستند، در نتیجه استفاده از این دستگاه بهتر است و بیشتر توصیه می شود. ضمن اینکه گاوآهن بقایای گیاهی را دفن کرده و سطح خاک بدون محافظت در مقابل فرسایش رها می شود. در نتیجه فرسایش خاک در گاوآهن بیشتر است.
چون این ادوات خاک را شکسته و برش میدهد، بهترین گزینه برای خاکهای خشک و سخت میباشد. وقتی خاک بیش از حد مرطوب است توسط پایه چیزل صرفا خرد شده و باز میشود بدون آنکه برشخورده و بهم بخورد. در حقیقت وقتی خاک مرطوب با این دستگاه خاکورزی شود کلوخهای بزرگی ممکن است تشکیل شود که به سختی یا شاید غیرممکن باشد که توسط خاکورز بعدی شکسته شده و یک بستر مناسب برای بذر ایجاد شود.
چیزل ساده
این دستگاه بدون غلطک بوده و از شاسی، پایه ها و تیغه یا سوک تشکیل شده است. در چیزل ساده هر شاخه شامل یک ساقه و تیغه می باشد. چیزل ساده معمولا دارای دو یا سه ردیف شاخه است که مدل سوار کوچک دو ردیف و مدل سوار بزرگ و کششی سه ردیف شاخه دارد. شاخه های ردیف مختلف، طرح زیگزاگی به نحوی که در امتداد و پشت سر هم نباشند به شاسی متصل می شوند تا دوباره کاری انجام نشود و همچنین خاشاک بدون مانع از میان آنها عبور کند. فاصله عرضی شاخه ها از یکدیگر ۳۰ سانتیمتر و ارتفاع شاسی از سطح زمین حدودا ۶۰ تا ۷۰ سانتیمتر می باشد. در این اداوت از تیغه های مختلفی استفاده می شود که متداول ترین آنها تیغه قلمی است. اساس کار این دستگاه شکستن و خرد کردن خاک است نه زیر و رو و برگرداندن خاک، در نتیجه بهترین عملکرد را در خاک های خشک و سخت خواهد داشت و فواید و مزیت های چیزل در خاک خشک بهتر مشخص می شود. در صورتی که رطوبت خاک بیشتر از حد معمول باشد جای ساقه ها در خاک باقی مانده و هیچ نوع عمل خرد شدن و نرم شدن خاک انجام نمی گیرد.
ساقه چیزل با یک پیچ نگهدارنده و یک پین برشی به قاب مخصوص خود که به شاسی متصل است، بسته می شود. اگر حین عملیات خاکورزی، ساقه ها به مانع سخت برخورد کنند، پین بریده شده و ساقه ها حول پیچ نگهدارنده خود درون قاب به سمت عقب هدایت می شوند، بدین شکل از آسیب رسیدن به تیغه و ساقه جلوگیری می شود. انواع رایج این دستگاه عبارتند از چیزل ساده ۵ شاخه، ۷ شاخه، ۹ شاخه و ۱۱ شاخه. دسته بندی این ادوات بر اساس تعداد شاخه هایشان است که به تفاوت در عرض کار و تفاوت در توان مورد نیازشان ختم می شود.
چیزل مرکب
از معمول ترین ادوات خاکورزی حفاظتی و کم خاکورزی چیزل مرکب است که در اکثر مناطق ایران کاربرد دارد. از مزایای چیزل مرکب میتوان به سهولت انجام کار، تنظیمات ساده، عبور و مرور کمتر در مزرعه، کاهش فشردگی خاک، کاهش مصرف سوخت، کاهش زمان عملیات خاکورزی اشاره کرد.
چیزل 7 شاخه با غلطک
این دستگاه از ترکیب دو وسیله ساخته شده است. ۱- چیزل ۲- غلطک دندانه ای خرد کن کلوخه یا پکر. کاربرد قسمت چیزل نفوذ ، در خاک و شکستن لایه های خاک و شخم خاک است و قسمت غلطک وظیفه خرد کردن کلوخ ها و صاف کردن سطح زمین و خاک را دارد. این دستگاه را به نام های چیزل پیلر، چیزل پکر، چیزل غلطکی و چیزل غلطک دار نیز می شناسند.