مهمترین خرابیها در موتورهای دیزل
هرچقدر هم برای سرویس و نگهداری یک موتور دیزل منابع صرف شود، عیوب و خرابیها چه به صورت تصادفی و چه در تناسب با عمر و وضعیت بهرهبرداری، اتفاق خواهند افتاد. در ادامه به شکلی مختصر، سیستمهای اصلی در یک موتور دیزل به همراه قطعات و خرابیهای رایج مرور میشوند و در نهایت برای نگهداری بهتر از این سیستمها راهکاریی عملیاتی ارائه خواهد شد.
سیستم سوخت رسانی: عمل تامین سوخت با مقدار و زمانبندی درست به وسیله عملکرد صحیح این سیستم در موتور انجام میشود. مجموعهای از از اتصالات، شیلنگها، شیرهای برقی یا مکانیکی، پمپ یا پمپچه و در نهایت سوزنهای انژکتور در سیستمهای سوخترسانی جدید و قدیم دیده میشود. ایرادات در این سیستم میتوانند تحت تاثیر عوامل ساده مانند گرفتگی مدار بوسیله ذرات آلاینده و هوا گرفتن مدار بروز کنند. خرابیهای پیچیدهتری مانند از تنظیم خارج شدن رگلاتور کنترل کننده فشار و دبی سوخت یا از کالیبره خارج شدن سنسورها یا نیاز به تنظیم مجدد تایمینگ دینامیک از جمله خرابیهای پیچیدهتری محسوب میشود که برای شناسایی و رفع آن بایست از متخصصین خبره و البته قطعات یدکی مناسب استفاده نمود. هر برنامه که برای تعمیر و نگهداری موتورهای دیزل قرار است به کار گرفته شود، باید با در نظر گرفتن خرابیهای متداول در این سیستم تدوین شود.
سیستم هوا رسانی: در قلب یک موتور دیزل و در محفظه احتراق، ترکیب هوا و سوخت که از طریق سوپاپهای هوا و پاشش انژکتورهای سوخت ایجاد میشود، تحت فشار تاج پیستون قرار گرفته و دچار اشتعال میشود. کیفیت این احتراق وابستگی زیادی به میزان هوای متراکم موجود در محفظه احتراق دارد. اگر هوا از میزان مشخص مورد نیاز کمتر باشد، سوخت دچار احتراق ناقص شده و دود سیاه از موتور خارج میشود.
در صورتی که هر یک از اجزای سیستم سوخت رسانی نظیر فیلتر هوا، منیفولدها، اینترکولر یا افترکولر (در موتورهایی که مجهز به این تجهیز باشند) و توربوشارژر دچار خرابی، گرفتگی یا نشتی باشند، میزان هوای موجود در محفظه احتراق تحت الشعاع قرار گرفته و در نتیجه موتور از عملکرد بهینه خود خارج شده و حتی ممکن است برای روشن شدن دچار مشکل شود. توجه به خرابیهای احتمالی در این سیستم و اثرشان بر عملکرد کلی تجهیز، باید در طراحی برنامه تعمیر و نگهداری موتورهای دیزل لحاظ شود.
سیستم خنک کاری: موتور دیزل برای عملکردی در شرایط دمایی مشخص طراحی شده است. بیشترین بازدهی موتور در همان بازه دمایی محقق میشود. سیستم خنک کاری به همین جهت و برای حفظ شرایط دمایی در بازه مورد نظر در موتور تعبیه شده است. عموماً از مخلوط آب و ضدیخ به عنوان سیال خنک کننده در موتور دیزل استفاده میشود. سیال خنک کننده در یک مدار بسته از یک مخزن احتمالی وارد واترپمپ شده و در مدار به چرخش در میآید.
ترموستات که وظیفه تنظیم دما را بر عهده دارد، تا دمای مشخصی (معمولا در بازه 80 تا 90 درجه سانتیگراد) بسته است و سیال تنها در داخل کانالهای موتور و سرسیلندر به چرخش در میآید. از دمایی مشخص، ترموستات شروع به باز شدن کرده و در یک آستانه، کاملاً باز میگردد. با باز شدن ترموستات، سیال خنک کننده وارد رادیاتور شده و بخشی از حرارت موتور را به محیط منتقل میکند. عدم ترکیب درست آب و ضدیخ، از آببندی خارج شدن واتر پمپ، باز ماندن ترموستات، گرفتگی رادیاتور، وجود ترک در سرسیلندر و مخلوط شده آب و روغن و … همه و همه از عیوب متداولی هستند که در سیستم خنک کاری یک موتور دیزل، ممکن است حادث شوند. آموزش بهره بردار برای پایش وضعیت دمای موتور، استفاده از دماسنجهای لیزری برای سنجش دمای قسمتهای مختلف مدار و …، از جمله روشهای معمول برای شناسایی سریع عیوب در این سیستم محسوب میشوند.
سیستم روانکاری: حرکت رفت و برگشتی پیستونها از طریق شاتون، گژنپین و یاتاقانهای متحرک به میل لنگ منتقل شده و به حرکت دورانی تبدیل میشود. سیستم روانکاری، روغن موتور را در فاصله لقیهای مجاز در بین این قطعات در دسترس قرار داده و از فرسایش و استهلاک زودرس قطعات پیشگیری مینماید. فارغ از کیفیت روغن، عملکرد صحیح اجزائی مانند فیلتر روغن، پمپ روغن، سوپاپ یک طرفه و … نقش بسزایی در حفظ کارایی سیستم روغنکاری و در نتیجه، جلوگیری از خرابیهای احتمالی دارد.
عدم وجود روغن به میزان و با کیفیت مناسب، در موقعیتهایی مانند یاتاقانهای ثابت و متحرک، فاصله لقی میان پیستون و بوش پیستون، قطعات سرسیلندر از جمله سوپاپها و …، میتواند به دلیل افت فشار روغن تحت تاثیر گرفتگی فیلتر، آلودگی مدار، افزایش ویسکوزیته و … اتفاق بیافتد. علاوه بر تعویض روغن با زمانبندی و کیفیت مناسب، بهره بردار باید نسبت به بازدیدهای روزانه و آنالیز دورهای روغن اقدام نماید. توجه به کیفیت و نوع روغن مورد استفاده در موتور، از عوامل موفقیت برنامه تعمیر و نگهداری موتورهای دیزل محسوب میشود.
سیستم گازهای خروجی: فرآوردههای احتراق از طریق سوپاپ دود در قسمت فوقانی محفظه احتراق، به ادامه مدار سیستم اگزاست یا خروجی دود هدایت میشوند. در مسیر معمولاً یک توربوشارژر تعبیه شده که از انرژی هوای داغ خروجی موتور، برای فشردهسازی و افزایش تراکم هوای ورودی استفاده میکند. آوانس و ریتارد بودن سوپاپهای دود و هوا که با فیلرگیری امکان تنظیمات دارد، از عوامل اثرگذاری بر عمر مفید سایر تجهیزات و البته توان خروجی موتور است. همینطور در توربوشارژر، حصول اطمینان از سالم بودن شفت مرکزی و حضور روغن با کیفیت در تمام طول عملکرد موتور، عامل مهم دیگری است که بهره بردار و پرسنل نگهداشت باید با روشهایی مانند pm و پایش وضعیت از صحت آن اطمینان حاصل کنند.