بذر خوب را چگونه بشناسیم؟

تعریف بذر

به اصطلاح عوامانه به دانه یک گیاه بذر (seed) یا تخم گفته می‌شود. یک عدد پیاز که برای تولید یک گل لاله کاشته می‌‌شود نیز یک بذر است. بذر قسمتی از محصول دانه مانند غلات، حبوبات، غده مانند سیب زمینی، ریشه مانند نعناع، پیچک، ریزوم یا ساقه خزنده زیر زمینی مانند زنبق، استولون یا ساقه خزنده رو زمینی مانند توت فرنگی، برگ مانند ساکولنت‌ها، بگونیا، بنفشه آفریقایی، پیاز مانند سنبل، لاله، پاجوش مانند آلوئه ها و هاورتیا است که، در خاک کاشته می‌‌شود تا جوانه بزند و پایه گیاه را به وجود آورد. بذر، یک رابطه زنده بین والدین و نتایج بوده و عامل اصلی انتشار گیاه از یک محیط به محیط دیگر می‌‌باشد که سبب تداوم نسل‌ها می‌شود. از نظر بیولوژیکی بذر تخمک رسیده و بارور است که قابلیت رشد و تبدیل به یک گیاه کامل را دارد، اما از نظر کشاورزی و زراعت بذر مفهوم وسیع‌تری دارد.

دسترسی به بذر، ارقام اصلاح شده گیاهان زراعی و زینتی دارای کیفیت بالا یکی از الزامات پیشرفت صنعت کشاورزی و در نتیجه صادرات و رشد مناسب می‌‌باشد. صنعت بذر، با گسترش توان تولید، افزایش راندمان، سرعت تولید ارقام جدید و حفظ خلوص ژنتیکی این ارقام، نقش حیاتی در این صنعت بر عهده دارد. مکانیزه شدن کاشت و برداشت محصول با ماشین‌های برداشت و مسئله مبارزه با آفات و امراض و کم آبی، بنگاه‌های تولید بذر، را بر آن داشته است تا بذرهای خود را متناسب با خواسته‌های تکنولوژی جدید بذرهای با مشخصات پا کوتاه، پا بلند، کم محصول پر کیفیت، پر محصول کم کیفیت، مقاوم به امراض و آفات، رنگ‌ها و مزه‌های متفاوت تولید کنند و به همین علت بذرهای خوب کمی گران هستند که البته افزایش عملکرد و بالا بودن کیفیت محصول هزینه را جبران می‌کند.

خصوصیات یک بذر خوب

▪️ اولین نشانه‌های ارزش آن از جرم هزار دانه، بو و رنگ در مجموعه بذر مشخص می‌شود. همچنین باید کاملاً رسیده و مواد غذایی لازم را برای جنین همراه داشته باشد. علائم دیگر بذر خوب را می توان از آزمایش‌های بعدی تعیین کرد. از جمله عوامل مرغوبیت آن، قوه و قدرت نامیه بذر می‌باشد که عبارت است از درصد بذرهایی که جوانه زده و سبز می‌شود. قدرت نامیه و سرعت جوانه زنی بذر را می‌توان با شمارش درصد بذرهای سبز شده در یک مدت زمان معین مثلا ۱۰ تا ۱۵ روز تعیین کرد. تعیین قوه نامیه بسیار ساده است و با وسایلی مثل پارچه مرطوب، کاغذ خشک کن و غیره تعداد معینی مثلا ۱۰ یا ۱۰۰ عدد دانه را در دمای اتاق سبز می‌کنند و درصد آن را تعیین می‌نمایند

▪️ باید از ارقام مناسب یا هیبرید بوده و دوره رشد گیاه آن مطابق با آب و هوای زراعی و نظام‌های کشت و کال محل باشد. ▪️ باید خالص باشد (خالص از نظر نوع یا رقم) کیفیت زراعی بالايي داشته باشد (بذرهايي که زود جوانه زده و باعث پرورش نشاهای قوی در شرایط معمولی گردند) دارای پتانسیل محصول خوب باشد، الگوی رشد و رسیدن يكنواخت داشته باشد و هدف کشت و کار را برآورده نماید. ▪️ عاری از هرگونه بیماری و اختلالات فیزیولوژیکی ناشی از کمبود مواد غذایی باشد. ▪️ هر دانه باید درشت، هم اندازه با سایرین و يكنواخت از نظر شکل، رنگ، ترکیب و وزن باشد. ▪️ باید پاک بوده و عاری از موادی همچون سنگ ریزه، گرانول‌های خاک، کاه و مواد چسبنده ای همچون صمغ و شیره میوه باشد. باید عاری از بذور مضری همچون دانه علف‌های هرز باشد. بایستی عاری از حشرات، تخم های حشرات، اسپرها و غیره باشد. بایستی سالم (کامل)، نشکسته، له نشده و با پوسته سالم باشد. ▪️ بایستی تا حد امکان تازه بوده و یا سن و سال مناسبی داشته باشد (کهنه نباشد). ▪️ بایستی حاوی مقدار مناسبی رطوبت باشد.

چند نکته در هنگام خرید و انتخاب بذر خوب

۱- قوه نامیه: قوه نامیه در واقع حفظ دوره توانایی جوانه‌ زنی یک دانه است. دانه بعضی از کاکتوس‌‌ها در شرایط ایده آل تا چندین سال قدرت سبز شدند دارند ولی بعضی از گونه‌‌ها زود قوه نامیه خود را از دست می‌‌دهند لذا باید قبل از اقدام به کشت، از قوه نامیه و یا چگونگی توانایی تولید یک بوته جدید توسط آن بذر اطمینان داشت. 2- خلوص تمیزی: دانه مورد استفاده باید عاری از مواد خارجی اضافی (خاک، کاه و کلش، شن و ماسه و …) بذور آسیب دیده و شکسته و نیز، آلوده به آفت و بیماری باشد. وجود هر یک از این عوامل می‌‌تواند موجب بروز آسیب به محصول نهایی و از بین بردن زحمات و هزینه‌‌های انجام شده گردد. ۳- درصد جوانه‌ زنی: یکی از نکاتی که باید خیلی به آن توجه کرد درصد جوانه زنی دانه‌ها می‌‌باشد، دانه مطلوب کاکتوس‌‌ها در شرایط ایده آل کاشت که در آن رطوبت و نور و دما رعایت شود حداقل باید ۸۰ درصد به بالا سبز شوند. برای اطمینان از درصد سبز شدن دانه‌ها در ابتدا تعدادی کمی از نمونه بذر تهیه کرده و بکارید و بعد از اطمینان از درصد جوانی زنی اقدام به خرید عمده بذر نمایید.