☑️ بهترین جیره اسب
امروزه تغذیه اسب نیز مانند سایر حیوانات تحت مالکیت جامعه انسانی روز به روز تخصصی تر می شود. به ویژه اسب های دارای کاربردهای ویژه مانند اسب های ورزشی یا مسابقه ای (اسب های کورسی، اسب های مسابقات پرش، مسابقات ارابه رانی، مسابقات استقامتی و چوگان و...) و اسب های مسابقات زیبایی یا اسب های دارای نژاد، اصالت یا اصطلاحاً خون برتر به دلیل ارزش بالا یا فعالیت ورزشی سنگینی که دارند دارای اختصاصات تغذیه ای خاص خود هستند که بالانس نمودن و تولید فرمول خوراک بهینه را برای آنها به یک امر بسیار پرجزئیات تبدیل نموده است.
فرمول یک جیره بهینه با توجه به نژاد، سن، جنسیت، نوع کاربرد اسب (اسب تولیدی مانند سیلمی ها و مادیان ها، اسب ورزشی و مسابقات زیبایی، اسب های دارای فعالیت سواری تفریحی یا اسب های پانسیونی و...) و اینکه اسب امکان چرا در مرتع دارد یا نه و موارد خاص مانند سابقه بیماری ها (به خصوص مواردی مانند کولیک یا لنگش و لمینیت ناشی از تغذیه و...) و البته بی شمار موارد دیگر بالانس می شود و در نهایت با نزدیک ترین آنالیز به مشخصات مدنظر در فرمول تولید و در اختیار اسب قرار می گیرد.
در کنار فرمول جیره اسب ها، نحوه تولید آن، اندازه ذرات و بافت خوراک، خوش خوراکی، نحوه و دفعات خوراک دهی و موارد دیگر مرتبط با مدیریت تغذیه ای اسب ها نیز در اینکه یک تغذیه بهینه برای اسب انجام شود، نقش بسیار مهمی دارند. در ادامه مقاله تلاش می شود که به نکات اصلی مورد نیاز برای جیره یا تغذیه بهینه در اسب ها پرداخته شود. البته که اگر فرد اسب دار یا هر فرد مسئول تغذیه اسب دارای تجربه و دانش فنی کافی نباشد، باید حتماً برای تغذیه بهینه و تولید بهترین جیره ممکن برای اسب های تحت مدیریت خود از مشاوره و آموزش های افراد متخصص در حد بالایی بهره ببرد.
☑️ غذای اسب چیست؟
خوراک یک اسب باید به طور کلی با توجه به شرایط و نیازهای آن، برآورده کننده مقادیر کافی از احتیاجات به گروه های اصلی مواد مغذی حیاتی و مورد نیاز؛ مانند ویتامین ها، عناصر معدنی، منابع انرژی (کربوهیدرات های غیر فیبری یا چربی ها)، اسیدهای چرب ضروری و مفید (به ویژه اسیدهای چرب دارای چندبنددوگانه یا PUFA و به طور ویژه تر اسیدهای چرب اُمگا-3 و اُمگا-6)، پروتئین ها و اسیدهای آمینه، منابع فیبری و... است. با توجه به اینکه اسب ها ذاتاً حیواناتی علفخوار هستند، جیره آنها بر پایه علوفه (به ویژه یونجه و کاه) قرار دارد که در تغذیه مدرن اسب ها یک بخش دیگر تحت عنوان کنسانتره اسب نیز در کنار آن حتماً لحاظ می شود. زیرا امروزه در بسیاری از موارد اطمینان وجود دارد که علوفه به تنهایی برآورده کننده نیازهای تغذیه اسب ها به ویژه گروه های خاصی مانند مادیان های آبستن، کره اسب های در حال رشد، اسب های ورزشی و مسابقه ای، اسب های مسن و ضعیف و... نیست.
1 - علوفه (به ویژه یونجه)
همان طور که گفته شد، اصولاً ذات اسب ها به عنوان یک حیوان گیاهخوار و علفخوار شناخته می شود که علوفه پایه تغذیه آنها را شکل می دهد. در استفاده از علوفه برای تغذیه اسب ها باید علاوه بر توجه به کیفیت و کمیت استفاده از آنها و اندازه ذرات آنها به فیزیولوژی خاص دستگاه گوارش اسب ها در بین حیوانات علفخوار نیز توجه شود. اسب ها با اینکه حیوانات علفخوار هستند، اما مانند چند معده ای ها یا نشخوارکنندگانی مانند گاوها دارای معده بزرگ چند قسمتی نیستند و معده ای کوچک نسبت به جثه خود دارند.
همچنین، بر خلاف نشخوارکنندگان چند معده ای، اسب ها هضم میکروبی فیبر خوراک (عمدتاً از منشأ علوفه خوراک) را در قسمت جلویی دستگاه گوارش انجام نمی دهند (فاقد شکمبه برای این کار) و هضم کننده در قسمت عقبی دستگاه گوارش (Hindgut fermentator) هستند. به ویژه جمعیت میکروارگانیسم های هم زیست با حیوان که در روده بزرگ و کولون مستقر هستند نقش اساسی را در هضم فیبر به عهده دارند.
این موارد باعث می شود که استفاده از علوفه در تغذیه اسب ها تفاوت های خاص خود را با سایر علفخواران و به ویژه دام های نشخوارکننده داشته باشد. اگر کیفیت و کمیت مناسب، اندازه ذرات مناسب و دفعات خوراک دهی منظم و کافی در طول روز لحاظ نشود می تواند یکی از دلایل بروز معضلات آزاردهنده و حتی کشنده ای مانند کولیک شدید باشد. اگر نسبت علوفه به کنسانتره در خوراک مصرفی روزانه اسب ها مناسب نباشد (به خصوص پایین باشد) می تواند منجر به معضلاتی مانند زخم معده (به خصوص نوع EGUS یا Equine squamous gastric ulcer syndrome) شود.
2 - غلات
دانه های غلات مانند ذرت و جو از قدیم به عنوان منبع انرژی خوب و مطمئنی در کنار علوفه برای تغذیه اسب ها شناخته شده بودند. معمولاً دانه های غلات حدود 50 درصد محتوای انرژی بالاتری حتی در مقایسه با یونجه های باکیفیت دارند که به متخصصین بالانس جیره اسب ها کمک می کند تا احتیاجات انرژی اسب های دارای فعالیت بدنی بالا، مادیان های شیرده یا در اواخر دوران آبستنی و سایر اسب های محتاج به مصرف انرژی بالاتر را برآورده کنند.باید انتخاب غلات مصرفی در جیره روزانه، میزان مصرف، دفعات مصرف و ترکیب یکنواخت یا متجانس کنسانتره را در طول روز به شکلی تنظیم نمود که در کنار مصرف مقادیر کافی از غلات در ترکیب کنسانتره مصرفی روزانه و تأمین احتیاجاتی مانند انرژی (منبع عمده انرژی جیره) و به میزان کمتر پروتئین و اسیدهای آمینه (البته در برخی از اسیدهای آمینه مانند لیزین عمدتاً دچار کمبود هستند)، ویتامین ها، برخی مواد معدنی و... معضلاتی که در بالا گفته شد ایجاد نشوند.
3 - مکمل اسب
توصیه شده که برای انتخاب مکمل های ضروری یا مفید جهت هر اسب به متخصصین مربوطه مراجعه شود و از مصرف سلیقه ای یا افراطی مکمل ها اجتناب شود. مکمل های تخصصی متنوعی که برای هر گروه از اسب ها (مانند مکمل رشد یا مکمل ویژه اسب های کورسی، مکمل مخصوص سیلمی ها و...) یا بهبود یک عملکرد یا اندام خاص (مانند مکمل سُم، مکمل مفصلی، مکمل اصطلاحاً عضله ساز و...) یا مکمل های عمومی اسب وجود دارند، و توسط شرکت های مختلف یا فرمول های متنوع عرضه می شوند، انتخاب را سخت و پیچیده نموده اند که جهت جلوگیری از انتخاب نامناسب و هدررفتن هزینه صورت گرفته برای خرید مکمل، اخذ مشاوره تخصصی برای انتخاب مکمل بسیار اهمیت دارد.
4 - کنسانتره اسب
به عنوان مثال کنسانتره های آماده اسب با شکل پودری، پلت یا اصطلاحاً آجیلی یا حتی اخیراً کنسانتره های مرطوب وجود دارند که در بسته بندی های متنوع از نظر شکل و مقدار عرضه می شوند و گروه های مختلف مانند کره اسب ها، مادیان های آبستن، اسب های پرفعالیت و ورزشی یا اسب های مسن و کم فعالیت یا سایر گروه ها را با فرمول خاص خود به عنوان گروه هدف در نظر می گیرند. البته بیشتر اسب هایی مانند اسب های پرفعالیت و ورزشی یا باردار و شیرده که نیازهای انرژی و پروتئینی بیش از آنچه علوفه می تواند تأمین کند، دارند را گروه هدف اصلی کنسانتره ها در نظر می گیرند.برخی منابع عنوان نموده اند که ممکن است برخی گروه ها به ویژه وقتی به علوفه باکیفیت دسترسی کافی دارند حتی نیاز ضروری یا حیاتی به مصرف هیچ کنسانتره ای نداشته باشند یا نهایتاً مصرف یک مکمل ویتامینه – معدنی مناسب برای آنها کافی باشد. درهرصورت باید این موضوع را در نظر داشت که اسب ها نیاز به مصرف روزانه حداقل خوراکی معادل 2 درصد وزن بدن خود دارند و در بسیاری از منابع توصیه شده که حداقل 50 درصد این خوراک علوفه باشد.
5 - مصرف آب
شاید اکثر متخصصین تغذیه اسب ها همواره در مورد پروتئین، انرژی، چربی، فیبر و... صحبت کنند، اما این با بدیهی پنداشتن آب به عنوان اولویت شماره یک از نظر حیاتی بودن برای حیوان بعد از اکسیژن همراه است. آب در همه امور حیاتی بدن از هضم غذا و روان کاری مفاصل و فیلتراسیون مواد زائد تا سایر سیستم های حیاتی را که با کمبود آن جداً به خطر می افتند، دخیل است. یک رأس اسب می تواند مدت نسبتاً طولانی بدون غذا زنده بماند، اما بدون آب تنها 48 ساعت طول می کشد تا مشکلات عدیده ای مانند کولیک، ضعف و بی حالی محسوس و جدی، نارسایی کلیوی و سایر مشکلات تهدیدکننده زندگی بروز یابند.یک اسب می تواند با دسترسی به منبع آب تمیز، گوارا و سهل الوصول در طی 5 تا 10 دقیقه آب مورد نیاز روزانه خود را برداشت کند، اما برای اسب هایی که در حال طی نمودن مسیری در یک منطقه طبیعی (به ویژه بیابانی و خشک) نیستند و زمان دسترسی به آب محدود نباشد، دسترسی همیشگی به آب مناسب یک توصیه بسیار مفید است.در مورد کره اسب ها با وجود اینکه نیاز آبی آنها توسط شیر مادیان برآورده می شود، اما در حدود سن یک ماهگی و با شروع مصرف خوراک خشک ممکن است مصرف آبی تا حدود یک گالن (حدود 4 لیتر) در روز نیز داشته باشند. با افزایش مصرف خوراک خشک و رفتن به سمت قطع مصرف شیر، به طور مداوم نیاز آنها به مصرف آب افزایش می یابد و در اسب های مسن یا کم فعالیت تر نیز میزان نیاز آب روزانه نسبت به اسب های جوان و پرفعالیت کمتر است. عوامل مختلفی مانند حجم فعالیت و تعریق روزانه و دمای هوای محیط و... تعیین کننده آب مورد نیاز روزانه است.
