اگر به وسایل و تجهیزات اطراف خود دقت کنید، متوجه خواهید شد که بسیاری از این وسایل از کنار هم قرار گرفتن چندین قطعه تشکیل میشوند. برخی از این قطعات از جنس مواد پلاستیکی و برخی دیگر از جنس مواد فلزی هستند. اغلب قطعات تشکیل دهنده وسایل، ساختار سادهای دارند. این قطعات توسط اتصالات پیچی، جوشی و غیره به قطعات مجاور خود متصل میشوند. با این وجود، تعدادی از قطعات یا حتی وسایل از ساختار پیچیده اما یکپارچه برخوردار هستند. ممکن برایتان این سوال پیش بیاید که ساخت قطعات پیچیده و یکپارچه چگونه انجام میگیرد. دایکاست یا ریخته گری تحت فشار، یکی از پاسخهای احتمالی به این سوال است.
انواع روش های ریخته گری کدام هستند؟
از پرکاربردترین روشهای ریخته گری و ساخت قطعات فلزی میتوان به روش دایکاست (ریخته گری تحت فشار)، ریخته گری ثقلی در قالب ریژه، ریخته گری ماسه ای و ریخته گری دقیق اشاره کرد.
البته امکان اجرای فرآیند ریخته گری به روشهای دیگری نظیر ریخته گری کم فشار، ریخته گری گریز از مرکز، ریخته گری تحت خلا، ریخته گری کوبشی، ریخته گری لاست فوم و ریخته گری پیوسته نیز وجود دارد.
دایکاست یا ریخته گری تحت فشار چیست ؟
ریخته گری تحت فشار یا اصطلاحا دایکاست، از پرکاربردترین روشهای تولید انبوه قطعات فلزی پیچیده در صنایع مختلف است. تولید قطعات فلزی (فلزکاری) به روش دایکاست، از اصول کلی ریخته گری پیروی میکند.
این روش طی فرآیند ذوب، ریختن مواد مذاب به درون قالب (تزریق) و تغییر فاز مواد از مایع به جامد (انجماد) انجام میگیرد. ریخته گری تحت فشار در تولید قطعات ساده تا پیچیده در صنایع مختلف نظیر خودروسازی، هوافضا، ساخت ماشینآلات صنعتی، جواهرسازی، مجسمهسازی و غیره کاربرد دارد.
تاریخچه دایکاست
در اواسط قرن 19 میلادی (اوایل قرن 13 شمسی)، قابلیتهای صنعت چاپ با پیشرفت و توسعه زیادی همراه شد. اختراع تجهیزات ریخته گری تحت فشار، یکی از عوامل موثر بر رشد این صنعت بود. در آن دوران، ماشینهای تحریر از قطعات زیادی برای تایپ حروف، علائم نگارشی و اعداد تشکیل میشدند. فرآیند دایکاست، سرعت ساخت این قطعات و کیفیت آنها (از نظر یکنواختی ابعاد) را به میزان قابل توجهی افزایش داد. این فرآیند پیشرفته، کاهش تعداد خطاهای تولید و افزایش سرعت سرهم کردن قطعات را در پی داشت. کاربرد موفقیت آمیز ریخته گری تحت فشار در صنعت چاپ، باعث جلب توجه صنایع دیگر به این روش نوین ساخت و تولید شد.
اولین تجهیزات مورد استفاده برای اجرای ریخته گری تحت فشار، دستگاه کوچکی بود که به صورت دستی کار میکرد. این دستگاه در سال 1838 میلادی (1217 شمسی) اختراع شد. فرآیند ریخته گری توسط این دستگاه، با ذوب کردن ترکیبی از قلع و سرب و ریختن آلیاژ مذاب به درون یک قالب فولادی انجام میگرفت. قالب مورد استفاده در این فرآیند با عنوان «دای» (Die) شناخته میشد. پس از سرد شدن و انجماد آلیاژ، قطعهای به شکل حفره قالب به دست میآمد. به قطعه حاصل از این فرآیند، «کَستینگ» (Casting) میگفتند. به همین دلیل، فرآیند ریخته گری تحت فشار با عنوان «دای کستینگ» (Die Casting) شناخته میشود. البته برای اشاره به این فرآیند، کارشناسان و صنعتگران فارسی زبان از اصطلاح دایکاست استفاده میکنند.
کاربرد دایکاست چیست ؟
ریخته گری تحت فشار یکی از کارآمدترین روشهای ساخت قطعات با شکلهای پیچیده، ساختار یکپارچه، ابعاد دقیق، سطح با کیفیت، مقاومت بالا و سختی مناسب است. به همین دلیل، این روش کاربرد گسترده در تولید قطعات تجهیزات صنعتی و کالاهای مصرفی، مخصوصا قطعات اتومبیل دارد. به طور کلی، حدود 60 درصد از قطعات ساخته شده به روش ریخته گری دایکاست در صنعت اتومبیلسازی مورد استفاده قرار میگیرند. این روش در صنایع هوافضا، تجهیزات الکترونیکی، ساخت لوازم خانگی و جواهرسازی نیز کاربرد دارد.
چرخ دایکاست، چراغ دایکاست (چراغهای شهری، لوستر دایکاست)، ظروف دایکاست (مانند قابلمه دایکاست)، رادیاتور دایکاست و بسیاری از قطعات صنعتی و غیر صنعتی فلزی از مواردی هستند که توسط روش ریخته گری تحت فشار ساخته میشوند.