مهم ترین تجهیزات مرغداری
فرض کنید صاحب یک مرغداری هستید و هزار جوجه را در آن نگهداری و پرورش می دهید. در خیالات غرق می شوید و خود را در جایگاهی می بینید که جوجه ها بزرگ شده و زمان فروش آن ها مصادف با پولدار شدن شما خواهد بود. در این خیال خوش سیر می کنید که ناگهان...! با ورود به مرغداری لاشه جوجه هایی را می بینید که قرار بود جیب هایتان را پر پول کند اما در یک لحظه تمام رشته ها پنبه شد. در یک لحظه غفلت و عدم استفاده از تجهیزات مرغداری مناسب، تمام رویاهایتان را نابود کرد. تهیه مهم ترین تجهیزات مرغداری، از جمله اقدامات مهمی است که عدم توجه به آن خسارات زیادی به همراه دارد.
اصولاً فعالیت پرورش و تولید طیور (به ویژه تولید صنعتی مرغ گوشتی و تخم گذار) یک فعالیت ساده و بدون زحمت نیست و دارای جزئیات، اصول و پیش نیازهای اساسی و البته چالش های خاص خود است. این موضوع در مورد راه اندازی و شروع به کار یک مزرعه پرورش مرغ گوشتی یا تخم گذار نیز بیشتر صادق است، به طوری که باید تمام اقدامت و تجهیزات لازم را از پیش مورد بررسی و انتخاب دقیق قرار داد تا جلوی زیان های بعضاً هنگفت در همین ابتدای شروع به کار و طی اشتغال به این فعالیت گرفته شود.
در همین راستا است که معرفی تجهیزات اساسی مورد نیاز برای شروع و ادامه فعالیت پرورش مرغ گوشتی و تخم گذار از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این موضوع وقتی از اهمیت حیاتی و بیشتری برخوردار است که افراد تازه کار و مبتدی مخاطب مباحث مطرح شده باشند.
عوامل مؤثر در انتخاب تجهیزات مرغداری
عواملی مانند نژاد یا سویه، نوع تولید و محصول نهایی مزرعه، ابعاد و ظرفیت تولیدی فارم طیور، میزان گستردگی فعالیت فارم (می تواند از پرورش گله اجداد یا مادر تا تولید جوجه آغاز شود و تا بسته بندی و عرضه به مشتری نهایی را شامل شود) و سایر موارد در گستره تجهیزات مورد نیاز و میزان فن آوری به کار رفته در آنها مؤثر باشد. به عنوان مثال، در مزارع کوچک پرورش طیور، تجهیزات دستی و غیراتوماتیک می توانند برطرف کننده بخش اعظم نیازها باشند، اما در مزارع تجاری وسیع و زنجیره های تولید طیور (شرکت ها یا هُلدینگ های عظیم و فراملیتی صنعت طیور) تجهیزات پیچیده و تعداد کثیری از نیروهای کار دارای دانش فنی بالا یا برگزیده مورد نیاز است.
تجهیزات اولیه مرغداری
دانخوری ها
سیستم تغذیه و خوراک دهی به طیور پرورشی یک سیستم اساسی است که می تواند از سیلوها یا انبار مواد اولیه و خوراک تا آسیاب، میکسر و سیستم انتقال دان به سالن و خود دانخوری ها را شامل شود. ممکن است که یک مرغدار تصمیم بگیرد که دان را با استفاده از نهاده های خریداری شده در خود واحد مرغداری تولید کند یا به شکل دان آماده (دان کامل) از مجموعه های معتبر خریداری نموده و تنها از سیستم انتقال دان به سالن و دانخوری ها در سالن بهره گیرد.
آبخوری ها
برای همگان مشخص است که یکی از نیازهای اولیه و اساسی طیور پرورشی، شامل دسترسی آسان به آب شیرین و تمیز می شود. توصیه شده است که دسترسی آسان به آب آشامیدنی برای طیور داخل سالن با توجه به ایجاد حداقل خیسی باشد و طیور داخل سالن فقط بتوانند به راحتی با نوک خود از آبخوری آب مورد نیاز خود را بردارند. این موضوع برای حفظ شرایط مناسب برای سلامتی و زیست طیور در محیط پرورش آن ها و به خصوص بسترشان اهمیت بالایی دارد. با توجه به این موضوع انواع مختلفی از آبخوری ها و سیستم های آبخوری دستی یا اتوماتیک در دسترس هستند.
نکته مهم دیگر بهداشت و سلامت آب مصرفی است که باید بتوان در سیستم های آبخوری آن را تأمین کرد. امروزه مواردی مانند تجمع کلونی های میکروبی در مجاری سیستم های آبخوری جزو دغدغه های اصلی مرغداران به شمار می رود؛ همچنین، سهولت رساندن داروهای طیور و مکمل های آشامیدنی از طریق سیستم های آبخوری می تواند یک مزیت مهم دیگر برای این سیستم ها باشد. به عنوان مثال، می توان اسیدهای آلی و برخی انواع پروبیوتیک ها یا پری بیوتیک ها را جهت بهبود عملکرد و سلامت دستگاه گوارش در آب آشامیدنی اضافه کرد.
سیستم های گرمایشی و برودتی
همان طور که پیش از این نیز در مقالات دیگر مورد اشاره قرار گرفته، به ویژه برای جوجه های یک روزه و کم سن و سال باید جدا از اینکه در چه نوع سیستم پرورشی نگهداری می شوند، دمای مناسب در محیط پرورشی قبل از ورود آن ها به سالن ایجاد شود؛ پس سیستم گرمایشی به ویژه در اقلیم های سردسیر و فصول سرد سال باید با درجه اطمینان کافی از کارکرد و ایجاد دمای مناسب سطح بستر تا فضای بالای سر طیور در نظر گرفته شود. این سیستم مکمل یک ساختمان مناسب و دارای شرایط تهویه و عایق بندی مناسب است تا با حداقل مصرف انرژی، به طور یکنواخت و قابل کنترل دمای مناسب را در سالن ایجاد کند.
جهت رسیدن به این اهداف، سیستم های گرمایشی مختلفی با توجه به بودجه و دسترسی به امکانات و البته دردسترس ترین منابع انرژی هر منطقه قابل استفاده است. به عنوان مثال، در ایران با توجه به دسترسی بیشتر به سوخت های فسیلی و به ویژه گاز طبیعی، هیترها و سیستم های گرمایشی گازی و بعد از آن سایر سوخت های فسیلی بیشتر مد نظر هستند. همچنین، دستگاه های مادر مصنوعی و سایر هیترهای گرم کننده موضعی برای جوجه های کم سن و سال که توان حفظ دمای بدن را ندارند و از حمایت گرمایشی مادر خود بهره مند نیستند می تواند مورد بهره برداری قرار گیرد.
دماسنج ها
ایجاد سیستم های گرمایشی – برودتی یا تهویه که به درستی عملکرد خود را انجام دهند نیازمند بهره گیری از امکانات و روش های درست سنجش مداوم شرایط محیطی داخل سالن است. به ویژه در سیستم های تهویه و تأمین دمای اتوماتیک و مدرن که با کمک سیستم های رایانه ای و هوش مصنوعی، نیاز به نظارت انسانی را به حداقل رسانده اند. مجموعه ای از سنسورها یا حسگرهای مختلف شامل دماسنج ها، رطوبت سنج ها، سنجشگرهای گازهای مضر و مفید در محیط و... وجود دارند که برای عملکرد مناسب تر و دقیق تر این سیستم ها حیاتی هستند.
تایمرها و سایر سنسورها یا سنجشگرها
تایمرها یا زمان سنج ها نیز کاربرد خاص خود را در سیستم های مرغداری ها دارند که شاخص ترین کاربرد آن ها علاوه بر تنظیم سیستم روشنایی به تنظیمات سیستم های تهویه با فن برمی گردد. در این سیستم ها تنظیمات فن ها و ورودی های هوا می توانند به سه شکل عمده باشند. در شکل گذرا و تونلی اساس تشخیص نیاز به فعال شدن یا غیرفعال شدن سیستم گرمایش یا تهویه، تشخیص سنسورهای دمایی یا ترموستات ها است؛ اما در شکل حداقلی اساس عملکرد سیستم گرمایش و تهویه بر پایه زمان تعیین شده برای آن ها است که نیازمند حضور و استفاده از تایمرها است.
سنسورها یا حسگرهای سنجش محیطی دیگری نیز می توانند در سالن های پرورش طیور به کار گرفته شوند که مواردی مانند حسگرهای گازهای آمونیاک و دی اکسید کربن و... را شامل می شوند.