همانطور که از نامش بر میآید، اصطلاح فنی تنظیم موتور به روان و دقیق کار کردن مجموعه مکانیکی و الکترونیکی مربوط به عملکرد کلی پیشرانه خودرو اشاره دارد. پیشرانههای احتراق داخلی از صدها و هزاران قطعه محرک تشکیل شدهاند که هماهنگی و صحت عملکرد میان این قطعات تضمینکننده کارکرد صحیح پیشرانه است.
فاکتورهای رایج در تنظیم موتور ماشین
همانطور که بیان شد، تنظیم موتور خودرو تنها محدود به تنظیم زمان جرقه و میزان ورودی سوخت نیست و بسیاری از فاکتورهای دیگر در یک تیون آپ صحیح در نظر گرفته میشود که وابسته به نوع پیشرانه، نوع سوخت مصرفی، سیستم کامپیوتری و مکانیکی (الکترومکانیکی) خودرو انجام میگیرد. با این حال بیشتر این فاکتورها پیرامون عملکرد سیستم سوخترسانی، سیستم جرقه و کارکرد ایدئال پیشرانه انجام میگیرد که میتواند به روشهای مختلفی از جمله سرویس، نظافت، تعویض، تعمیر و تنظیم محقق شود. سرویس دوره ای انجام مرتب و منظم سرویس دوره ای خودرو یکی از ابتداییترین و مهمترین اصول تیون آپ خوب و تضمین عملکرد بهتر پیشرانه است. مهمترین فاکتورهای مربوط به سرویس دورهای تعویض روغن و فیلتر روغن، بازدید و تعویض تسمه تایم، بازدید، نظافت و تنظیم یا تعویض شمعها، بازدید سلامت وایرها، بازدید لولههای سیستم خنککاری، تعویض فیلتر هوا پیشرانه و فیلتر کابین، بازدید سطح و رنگ مایع خنک کاری، بازدید و تعویض تسمهها و بازدید سطح و کیفیت روغن گیربکس است. سرویس دورهای از کارهای اجباری و غیر قابل چشمپوشی است که مالک وظیفه انجام منظم آنها را بر عهده دارد. نظافت تمیزکاری اجزا و قطعات مربوط به موتور خودرو شاید یک کار وسواسی و غیر ضروری به نظر برسد که صرفا جهت زیبایی انجام میگیرد. اما برخی از اجزای خودرو بدون نیاز به تعویض، تنها نیازمند نظافت دورهای هستند. به عنوان مثال شمع خودرو معمولا با نظافت و تنظیم فاصله الکترود (تنظیم گَپ)، تا مدتهای طولانی قابل استفاده است. همچنین بسیاری از ایرادهای مربوط به عدم کارکرد صحیح خودروهای انژکتوری دارای دریچه گاز مکانیکی، از آلودگی و قفل شدن مکانیزم دریچه و استپر موتور است که با نظافت و سرویس مجدد به کار خود ادامه میدهد. همچنین نظافت پیوسته پیشرانه و زیر خودرو میتواند هرگونه نشتی مایع و روغن را به سرعت برملا کند. تنظیم نسبت سوخت و هوا تناسب درصد حجمی سوخت نسبت به هوا (اکسیژن) یک نسبت ایدئال ۱۴.۷:۱ (۱۴.۷ به ۱) است که شامل ۱۴.۷ بخش هوا و ۱ بخش سوخت میشود. این نسبت که در اصطلاح فنی با نام مختصر AFR یا ضریب AFR خطاب میشود معمولا در شرایط مختلف کارکرد پیشرانه نظیر هوای سرد، هنگام ساسات کردن و هنگام فشردن گاز در سربالایی تا درصد قابل توجهی تغییر و نوسان میکند. تداخل در تناسب بین این دو فاکتور میتواند موجب خامسوزی (حجم بیشتر سوخت نسبت به درصد ایدئال) یا کمسوزی (حجم کمتر سوخت نسبت به درصد ایدئال) شود. خروج از بازه استاندارد در هر دو سمت این داستان میتواند موجب بروز آلایندگیهای ناخواسته یا کاهش چشمگیر بازده پیشرانه و بروز آسیب شود. تنظیم زمان جرقه در هنگام برقراری نسبت مناسب AFR، این وظیفه سیستم جرقهزنی خودرو است که زمان ایدئال برای احتراق ترکیب سوخت و هوا را فراهم کند. همانند ضریب AFR، زمان جرقهزنی نیز یک فاکتور متغیر است که بر اساس عملکرد لحظهای پیشرانه تغییر میکند. اگر بنا به هر دلیل جرقه زودتر از موعد زده شود (اَدوَنس بودن/Advance)، میتواند موجب احتراق زودرس و بروز فشار بسیار زیاد بر پیستون، شاتون و میلنگ پیشرانه شود که با صدایی شبیه به صدای ناک (Knock) همراه است. این مهم اگر دیرتر از موعد ایدئال انجام شود (ریتارد بودن/Retard)، موجب افت چشمگیر بازده احتراق و داغ شدن غیرطبیعی موتور خودرو شود.