خوراک چیست؟
وزارت کشاورزی، خوراک را ترکیبی از غلات کامل یا فرآوری شده، کنسانتره، و خوراک های تجاری برای همه گونه های حیوانات تعریف می کند. خوراک دام و طیور به طور کلی از سه بخش اصلی: علوفه، کنسانتره و مواد افزودنی تشکیل شده اند. البته جیره خوراک طیور و آبزیان از بخش علوفه حذف گردیده است. به طور کلی بخش های اصلی تشکیل دهنده خوراک که باید بررسی شود، انرژی، پروتئین، چربی، مواد معدنی، ویتامین ها و سایر افزودنی های خوراک می باشد. این موراد اگر به طور متعادل و مناسب با نوع و سن دام تنظیم گردد، راندمان رشد دام شما از نظر تغذیه استاندارد خواهد بود.
منابع انرژی خوراک
موادی که درصد کربوهیدرات بالایی دارند منابع مناسبی برای تامین انرژی خوراک خواهند بود. در صنعت تولید خوراک برای تامین بخش کربوهیدرات غلات حرف اول را می زنند. غلاتی چون ذرت، گندم، جو و…. پایه اصلی خوراک دام و طیور محسوب می شوند.
ذرت:
پر مصرف ترین غله در صنعت خوراک دام و طیور ذرت می باشد. ذرت در مقابل سایر غلات از انرژی بالاتری برخوردار بوده و ارزان تر نیز می باشد. همچنین ذرت جزو غلات خوش خوراک مخصوصا برای طیور می باشد. در مقابل این مطلب ذرت پروتئین و فیبر، کلسیم و فسفر کافی ندارد و باید از سایر ترکیبات برای جبران این مسئله استفاده کرد. ذرت سویه و انواع مختلفی از جمله نوک تیز، دندان اسبی، سفید و زرد دارد که به عنوان یکی از منابع خوراک دام و طیور وجود دارد که در این میان از ذرت زرد در خوراک دام و طیور استفاده می شود.
جو:
از دیگر غلات پر انرژی که در جیره دام و طیور استفاده می شود میتوان به جو اشاره کرد. دانه جو دارای پروتئین متوسط نیز می باشد اما در مصرف آن به خاطر برخی از ترکیبات موجود در آن محدودیت هایی وجود دارد. در صورتی که از جو در جیره غذایی دام و یا طیور خود استفاده می کنید، حتما استفاده از آنزیم بتا گلوکاناز را فراموش نکنید تا به مشکلی برخورد نکنید.
گندم:
گران ترین غله برای تامین انرژی خوراک گندم می باشد که از بالاترین سطح انرژی نیز برخوارد است. گندم از درصد پروتئین بیشتری نسبت به ذرت برخوردار است و استفاده ی ترکیبی از این دو غله میتواند زیر بنا بهترین خوراک دام و طیور باشد.
منابع چربی خوراک دام و طیور
روغن پنبه دانه :
با توجه به وجود گوسیپول در این ماده غذایی محدودیت مصرف دارد. گوسیپول موجود در روغن پنبه دانه باعث کمبود آهن شده و در صورت مصرف بالا باعث قرمزی زرده تخم مرغ و کاهش درصد جوجه درآوری می شود.
روغن کلزا:
اسید اروسیک آن کمتر از ۲ درصد می باشد، که در پرندگان عوارضی در رشد، مصرف خوراک و هضم چربی دارد.
روغن آفتاب گردان:
این روغن به دلیل داشتن اسید های چرب غیر اشباع باعث کاهش رسوب چربی و افزایش پروتئین لاشه می شود. انرژی حاصل از اسید های چرب غیر اشباع صرف سوخت و ساز بدن، ایجاد تعادل بین چربی ها ، سنتز و کاتابولیسم چربی ها می شود.
روغن دانه کتان:
مصرف آن در طیور باعث تجمع امگا ۳ در بافت شکم و سینه می شود زیرا سرشار از امگا ۳ می باشد و در کیفیت گوشت تاثیر گذار است. این روغن دارای اسید لینولئیک و اسید آراشیدونیک بالایی می باشد.
روغن سویا:
دارای ناخالصی هایی می باشد که توسط فرایندهای فیلتراسیون، آب گیری و صمغ گیری حذف می شوند.فسفولیپید ها، صمغ ها، اسیدهای چرب آزاد ، مواد فلزی، پراکسید ها و رنگدانه ها جز مواد باقی مانده این فرآیند هستند.
منابع خوراک دام و طیور ( پروتئین ها )
کنجاله سویا:
از معروف ترین ماده خوراکی که به عنوان منبع پروتئین خوراک دام و طیور استفاده می شود کنجاله سویا می باشد. کنجاله سویا از اسید های آمینه متیونین و سیستئین آن پایین برخوردار است و همچنین دارای سموم متعددی برای طیور می باشد که مهمترین آن بازدارنده تریپسین است.
کنجاله تخم پنبه:
به دلیل وجود گوسیپول ،استفاده زیاد از کنجاله تخم پنبه در تغذیه طیور و سایر حیوانات تک معده ای باعث مسمومیت و تلفات می شود.همچنین باعث تغییر رنگ زرده شده و آن را به سبز زیتونی یا سیاه تبدیل می کند.پیدایش این تغییر رنگ مربوط به ترکیب شدن آهن با گوسیپول است.
کنجاله آفتابگردان:
بر حسب اینکه دانه های آفتابگردان پوست کنده یا پوست نکنده باشند ، دو نوع کنجاله حاصل می شود که ارزش غذایی متفاوتی دارند.کنجاله دانه های دارای پوست فیبر خام زیادی دارند که نباید در تغذیه حیوانات تک معده ای استفاده شوند ولی در جیره نشخوارکنندگان می توان از آن استفاده کرد. کنجاله دانه های پوست کنده آن که دارای فیبر کمی هستند برای تغذیه حیوانات تک معده ای مناسب می باشند.
منابع مواد معدنی در خوراک دام و طیور
مواد معدنی با توجه به مقدار تراکم در بدن به دو دسته کم مصرف و پر مصرف تقسیم می شوند. به مواد معدنی که کم مصرف هستند اما وجود آنها در بدن بسیار حیاتی است مواد معدنی کیلاته گفته می شود. این نکته بسیار مهم است که حتما در جیره دام و طیور خود مقدار مواد معدنی را نیز بررسی کنید. از سری مواد پر مصرف که در تغذیه دام و به خصوص طیور اهمیت بالایی دارد کلسیم جیره می باشد. موادی چون کلسیم و فسفر در ساختار اسکلت بدن تاثیر داشته و مهم می باشند.