✳️درخت مثمر چیست؟
منظور از درخت مثمر فقط درختان میوه نیستند، مثلا درخت حنا نیز نوعی درخت مثمر محسوب میشود چرا که ثمره آن گیاهی دارویی است، این نوع درختان در فضای سبز شهری کاربرد زیادی ندارند چرا که باید برای مراقبت و نظافت آن برنامه ی مدونی داشت.
✳️درخت غیر مثمر چیست؟
درختان غیر مثمر اغلب درختان زینتی هستند که میوه ای ندارند و برای زیباسازی فضای سبز، باغ ها و جنگل ها بکار برده میشود و این درختان خود انواع مختلفی دارند.
✳️انواع نهال مثمر
نهال گیلاس
آلبالو
گوجه سبز
نهال گلابی
نهال گردو
هلو
شلیل
آلو
نهال انگور
توت
زردآلو
انار
سیب
زیتون
پسته
نهال بادام
✳️تفاوت نهال مثمر و نهال غیر مثمر
درختان میوهدار یا همان مثمر بیشتر از درختان غیر مثمر اکسیژن تولید میکنند، همچنین به علت این که از طریق جذب دیاکسید کربن غذاسازی میکنند، میتوانند کمک شایانی به پاکیزهسازی هوای محیط داشته باشند.
ذخیره آلاینده های هوا از ویژگی های درختان مثمر است، به این ترتیب که این گونه درختان، ابتدا آلودگیهای هوایی را در خود ذخیره میکنند و پس از تبدیل آنها به قند ساده، میوه یا همان محصول را تولید میکنند.
خاک اطراف درختان مثمر بطور مرتب در حال افزایش است، زیرا این گیاهان ترکیبات گازی موجود در هوا را دریافت کرده و آن را به حالت جامد یعنی خاک، تبدیل میکنند.
درختان مثمر تاثیر زیادی در کاهش سستی خاک و جلوگیری از گرد و خاک یا ریزگردها دارند، زیرا اجازه ی رویش سایر گیاهان مرتعی و نهال مثمر را در کنار خود میدهند، لذا فضای خالی برای خاک باقی نمیماند که با وزش باد خاکی بخواهد جابهجا شود.
درختان غیرمثمر تولید هیدروکربن دارند و بخشی از خاک را تجزیه و به هوا منتشر میکنند. درختان غیر مثمر بیشتر در فضاهای سبز و عمومی مثل پارکها و بلوارها کاشته میشوند، همچنین برخی از گونههای این قبیل گیاهان به طور طبیعی و بدون دخالت انسان دچار آتشسوزی و تولید آلودگی می شوند.
✳️نکات موثر در کاشت درختان مثمر
باید توجه داشت که انواع درختان میوه از نظر زیستی باید با خاک و وضع جوی موجود تناسب داشته باشند، در ادامه کلیه شرایط مربوط به کاشت نهال مثمر را توضیح خواهیم داد.
1. آب و هوای مورد نیاز درختان مثمر
پسته در نواحی گرم و معتدل نتیجه مطلوب را می دهد و اراضی شنی را میطلبد که قابل نفوذ اند،
مرکبات در مناطق نسبتا گرم و مرطوب بعمل می آیند.
انار و انجیر در دشتهای نسبتا گرم و گیلاس در مناطق کوهستانی و سردسیر رشد خوبی دارند.
انگور به اشعه زیاد احتیاج دارد. در صورتیکه گیلاس به اشعه کمتری نیاز دارد.
نکته: سرما نیز به نوبه خود به درخت صدمه خواهد زد و حتی آنرا خشک می کند، خشک شدن به دلیل منجمد شدن آب آزاد و آب حیاتی موجود در سلول ها که فعل و انفعالات شیمیایی در داخل آن متوقف شده صورت میگیرد و باعث نابودی سلول ها و در نتیجه خشک شدن درخت می شود، بنابراین چنانچه مقاومت آب حیاتی در سلولهای گیاه بحد مطلوب باشد، درخت در مقابل سرما مقاوم تر خواهد بود.
2. خاک مناسب درختان مثمر
جنس خاک نیز در حفظ و سلامت گیاه اثر بسزایی دارد. مثلا اگر خاک دارای گچ باشد، کشت را دچار نابسامانی خواهد کرد و درختان از رشد طبیعی باز خواهند ماند، یا اگر در زمین های سنگلاخی اقدام به کاشت درختان کنیم، در اثر وجود سنگ ها در عمق زمین ریشه های موئی با برخورد به سنگ ها بعلت عدم دسترسی به مواد غذایی رشدشان متوقف شده و در نهایت به درختان صدمه وارد می گردد.
پس قبل از کاشت، باید زمین مناسب را انتخاب نمود و اگر مناسب نباشد باید پیش از کاشت، آنرا اصلاح نمود.
کاشت و تکثیر درختان غیر مثمر
در اینجا نحوه کاشت و تکثیر بعضی از درختان غیر مثمر را که در ایران بیشتر کشت میشوند، بطور مختصر شرح میدهیم، انتخاب درختان غیر مثمر متناسب با آب و هوای هر محل صورت می گیرد. همانطور که گفته شد، این درختان به چند منظور کاشته می شوند:
استفاده از چوب
تزئین گردشگاه ها و منازل
جلوگیری از بادهای تند
جلوگیری از فرسایش خاک
روش های تکثیر درختان غیر مثمر
بعضی از این درختان می توانند بوسیله قلمه زیاد شوند، مانند کبوده، سپیدار، بید و چنار.
برخی دیگر، مانند اقاقیا، افرا، سرو و کاج را بوسیله بذر زیاد می نمایند.
تعداد کمی از آنها نیز بوسیله پاجوش ازدیاد می شوند که چندان معمول نیست.
کود مورد نیاز درختان غیر مثمر
خاک باید برای نهال های غیر مثمر مناسب باشد، اگر خاک رسی باشد باید آنرا با ماسه و کود حیوانی مخلوط نمود تا از سفتی آن کاسته شود و یا برعکس. اگر خاک شنی باشد باید آن را با خاک رس و کود حیوانی مخلوط کرد تا مناسب کاشت شود، برای رشد این گیاهان، علاوه بر کود حیوانی میتوان از کود زباله یا خاکروبه و کود شیمیایی استفاده کرد.
✳️زمان کاشت درختان غیر مثمر
بذر درختان سرو، کاج، زبان گنجشک ، افرا را در اسفند یا فروردین ماه می کارند و بذر نارون را که هنگام بهار می رسد همان موقع کاشته و بذر اقاقیا را در اوایل اردیبهشت ماه می کارند؛ بعضی از بذر نهال های نامبرده چنانچه بیش از یکسال بماند، توان رویش خود را از دست می دهد. بذر درختانی مانند کاج، یا سرو می تواند تا چهار سال قدرت رویش خود را حفظ کند.
بعضی از این نهال ها را در سال اول می توان از محل نگهداری مثل خزانه به محل اصلی انتقال داد و برخی دیگر مانند کاج یا سرو چون رشد زیادی در خزانه ندارند، از سال سوم به بعد می توان آنها را به محل اصلی برد.
✳️آفات نهال مثمر و غیر مثمر و نحوه مبارزه با آنها
قبل از برشمردن آفات و مبارزه با هر یک از آنها باید متذکر شد که سمپاشی زمستانه بطور کلی امری مفید است، زیرا در این فصل مقداری آفات در لابلای تنه درختان یا در زمین است که این سمپاشی این آفات را نابود می کند.
البته این به آن معنی نیست که میتوان از سمپاشی های بعدی در بهار و تابستان صرف نظر کرد. در سمپاشی زمستانه تخم کنه ها نیز از بین خواهند رفت، این سمپاشی فقط یک بار و در اواخر زمستان قبل از اینکه جوانه ها متورم شوند، انجام می شود. سموم مصرفی برای سمپاشی زمستانه بشرح زیر است:
گیبوتکس روغنی یا سوپراسید روغنی که به نسبت ۵ لیتر سم و یک هزار لیتر آب مخلوط میشوند.
سمپاشی باید در هوای آرام بدون باد صورت گیرد و سموم باید حداقل ۴۸ ساعت تا یک هفته در روی درختان یا در زمین بمانند تا اثربخش باشند.
در این قسمت به برخی از آفات شایع نهال مثمر و غیر مثمر اشارهای کوتاه و تیتر وار میکنیم:
✳️آفات درختان مثمر
آفت لکه های سیاه یا چهار مغز
پژمردگی شاخههای چهار مغز
شانکار عمیق پوست چهار مغز
سفیدک پودری هلو و شلیل
بیماری سفیدی سطحی مو
پوسیدگی تلخ سیب
لیف کرل
کرم ریشه خوار
کرم برگخوار
شپشک سبزیها
آفات درختان غیر مثمر
نجرک گل سرخ
کرم سفید ریشه
سوسک چوبخوار شاخک بلند نارون
کنه دو لکهای
پروانه میتوز چنار
کرم ریشه خوار صنوبر
لیسه بید
پروانه توری
کنه قرمز اروپایی
سوسک ریشه خوار
از آنجا که احداث باغ یک نوع سرمایه گذاری بلند مدت محسوب میشود، اگر نتوانید نهال مورد نظر خود را تهیه کنید بعد از ۶ الی ۷ سال هزینه، ناگهان مشاهده میکنید که باغی که به وجود آمده آن چیزی که مد نظر شما بوده نیست؛ عملکرد و تولید محصول، مقاومت در مقابل آفات و بیماری ها، همه با انتخاب بهترین نهال به مطلوب ترین حالت خود می رسند و در آخر برای خرید نهال های مثمر و غیر مثمر به نکات زیر دقت کنید:
نهال باید حداقل طول ۱۲۰ سانتی متر را داشته باشد.
نهال باید حداقل قطر یک مداد را داشته باشد.
دقت شود که نهال عاری از هرگونه بیماری و آفت باشد.
نهال حتماً باید به اندازه کافی ریشه تولید کرده باشد .
بلافاصله بعد از خرید نهال اقدام به ضد عفونی کرده و بعد از آن نهال را بکارید.
✳️تولید و پرورش درختان مثمر و غیر مثمر درختان مثمر که امکان رشد آسان داشته باشند عبارت اند از سیب ، ناک ، گیلاس ، آلبالو ، این درختان مثمر در مقابل تفاوت های اقلیمی ( سردی و گرمای ناگهانی ، تفاوت درجه حرارت شب و روز) مقاومت زیادی دارند. درختان مثمر که در چنین شرایط بسیار حساس بوده عبارت اند از زرد آلو، شفتآلو، توت و چهار مغز که تفاوت های درجه حرارت و تغیرات ناگهانی اقلیم را نمی توانند تحمل کنند و به رشد و پرورش شان صدمه وارد شده و خشک میگردند پس لازم است قبل از احداث باغ یا غرس نهال مثمر نکات ذیل مد نظر گرفته شود. شرایط اقلیمی منطقه (میزان بارندگی ، تفاوت درجه حرارت ، وضع جوی ) مورد مطالعه قرار گیرد. مقاومت درختان مثمرکه غرس میگردند در مقابل شرایط نا مساعد از جمله حراتهای بالا و پایئن مدی نظر گرفته شود. در جایکه قوریه احداث میگردد باید از سایه درختان بزرگ دور باشد. زمینکه برای احداث باغ یا قوریه انتخاب میگردد چمنزار، سنگ زارو ریگ زار نباشد. پستی و بلندی زمین زیاد نباشد یعنی شیب زمین از 5 انچ بیشتر نباشد. خواص و ترکیبات فزیکی خاک قابلیت جذب و نگهداری بیشتر آب را با خود داشته باشد یعنی خاک در ترکیب خود ریگ یا Sandy loam داشته باشد. دارای منبع آب کافی باشد تا هروقت و زمانیکه آب ضرورت است مورد استفاده قرار گیرد. به اندازه نصف فاصله بین دو نبات درچهاراطراف قوریه راه روها گذاشته شود. آب که در قوریه بمصرف میرسد باید از نگاه قلوی یا نمکی بودن تجزیه گردد یعنی آبیاری توسط آبهای شیرین صورت گیرد. خاک زراعتی دارای مواد خوب عضوی بوده . خاک نرم باشد تا ریشه های فرعی بصورت درست نموکرده بتواند. در هر مترمکعب خاک که قوریه احداث میگردد مقدار 2 کیلو گرام کود کمیاوی که دارای N.P.K ( کود کامل ) باشد علاوه گردد. نهال هایکه غرس میگردد فاصله مدی نظر گرفته شود( زردآلو 6* 4 متر ، سیب 7 * 4 متر ، بادام 4 *3 متر ) بهمین ترتیب فاصله میان نهال غرس شده مدی نظر گرفته شود. در سمت شمال مناطق که دارای بادهای شدید باشد از درخت های غیر مثمر برای باد شکن استفاده گردد. با درنظر داشت شرایط فوق میتوان نهال های مختلف مثمر را در نقاط مختلف کاشت. ✳️درختان ريشه لخت عمدتاً درختان خزان دار به صورت ريشه لخت به فروش مي رسند و هنگامي كه جابه جا مي شوند معمولاً خاكي در اطراف ريشه آن ها وجود ندارد. به محض قرار گرفتن ريشه ها در معرض هوا ريشه هاي كوچك تغذيه كننده خشك مي شوند. خزانه داران و نهالستان هاي معتبر معمولاً ريشه هاي زخمي و شكسته شده را پيش از فروش هرس مي كنند.
توجه كنيد كه اين درختان موقعي خريد و كاشت مي شوند كه برگ هاي آن ها خزان كرده باشد. به عنوان مثال زبان گنجشك، صنوبرها و درختان ميوه معمولاً بصورت ريشه لخت به فروش مي رسند. مطمئن شويد ريشه هاي درختان مورد نظرتان به خوبي توسعه يافته باشد. ريشه ها نبايد داراي هيچگونه علائم خشكي، آفت و يا بيماري باشند. توجه كنيد كه درختاني كه مانند چوب چوگان هستند يعني ريشه ها فقط از يك سمت توسعه يافته اند را خريداري نكنيد. اين درختان به سختي مستقر مي شوند. ✳️درختان ريشه پيچيده اين درختان با كمي خاك در اطراف ريشه شان از داخل خاك خارج مي شوند و بي درنگ اين توپ ريشه اي در داخل گوني يا پوشش مناسب ديگري پيچيده مي شود. اين كار از خشك شدن ريشه جلوگيري مي كند. درختان خزان دار با ارتفاع بيش از 4 متر و بسياري از هميشه سبزها به ويژه سوزني برگ ها و نخل هاي با ارتفاع 1/5 متر اغلب به اين صورت فروخته ميشوند. اين درختان نيز بهتر است در هنگام ركودشان (پاييز و اول بهار) كاشت شوند. مانند موارد قبلي هنگام خريد درختان به ريشه آن توجه كنيد. هيچ نشانه اي از خشك شدگي نبايد روي آن ها باشد.
