انواع پمپ ها و لوازم جانبی

پمپ چیست؟

تلمبه یا پمپ آب وسیله ای است مکانیکی برای جابجایی و انتقال انواع مایعات که با افزایش فشار، باعث جابجایی مایعات به ارتفاع بالاتر (با افزایش هد) یا حتی پایین تر (حوضچه یا مخزن) می شود. پمپ ها در صنایع مختلف کاربردهای فراوانی دارند. پمپ ها از منابع انرژی مختلفی استفاده می کنند که شامل پمپ ها با کارکرد دستی، برقی، موتورهای درون سوز و نیروی باد می شوند پمپ ها دارای اندازه های مختلفی هستند که از سایز میکروسکوپی برای کارهای پزشکی تا پمپ های بزرگ صنعتی را شامل می شود. به عبارتی دیگر، پمپ انرژی مکانیکی را از یک منبع خارجی مانند موتور گرفته و به سیال مایعی که در حال عبور از آن است منتقل می کند. در نتیجه انرژی سیال پس از خارج شدن از پمپ افزایش می یابد. از پمپ ها برای انتقال یا جابجایی سیال از یک نقطه به نقطه دیگر در یک سیستم لوله کشی یا هیدرولیک استفاده می شود پمپ ها دارای انواع مختلفی هستند که هر کدام کاربرد خاصی دارند.

پمپ دورانی یا Rotary چیست؟

در این نوع پمپ ها، جابجایی توسط حرکت دورانی چرخ دنده، میل بادامک یا پره ها انجام می شود. همانطور که پیش تر گفته شد این نوع از انواع پمپها تنوعی زیادی دارد که در ادامه به شرح هر کدام از انواع این محصول خواهیم پرداخت.

پمپ دنده ای (Gear Pumps) چیست؟

یکی از معمول ترین پمپ ها برای افزایش توان هیدرولیکی سیال، پمپ دنده ای می باشد. پمپ دنده ای با استفاده از چرخ دنده، مایعات را جابجا می کند و در دو نوع چرخ دنده داخلی و خارجی تولید می گردند. این نوع پمپ به دلیل اینکه مقدار مشخص و ثابتی مایع را در هر سیکل جابجا می کند از نوع پمپ های جابجایی مثبت می باشند.

پمپ لوب (Lobe Pumps) چیست؟

پمپ لوب یا پمپ گوشواره ای در صنایع مختلف از جمله کاغذ سازی، غذایی، بیوتکنولوژی، دارویی، شیمیایی کاربرد دارد علت کاربرد گوناگون پمپ لوب، کیفیت بالای بهداشتی، قابلیت اطمینان، مقاوم در برابر خوردگی در محیط های بخار می باشند.

پمپ پره ای (Vane Pumps) چیست؟

پمپ های وین یا پمپ پره ای نوعی از پمپ های جابجایی مثبت (Positive Displacement Pump) و روتاری هستند که از نظر اصول کارکرد با پمپ دنده ای (Gear Pumps) شباهت زیادی دارند. در پمپ پره ای، پره های نصب شده روی روتوری است که درون حفره جای دارد. در بعضی موارد این پره ها طول های مختلفی دارند برای حفظ ارتباط دیوارهایی که پمپ درآن گردش می کند. استفاده معمول آن ها در پمپ هیدرولیک فشار بالا و سیستم های قدرتی و سوپر شارژ می باشد.

مونو پمپ یا پمپ پیش رونده خلاء (Progressive Cavity Pumps) چیست؟

مونو پمپ ها که با نام های دیگری مثل پمپ ماردونی و تک اسکرو نیز شناخته می شوند، توسط حفره های گسسته ای که روی یک روتور مارپیچ قرار دارد، سیال را به صورت پیشبرد انتقال می دهد. نرخ جریان حجمی متناسب با سرعت گردش روتور ایجاد می شود. از این رو این پمپ ها برای اندازه گیری مایعات و پمپاژ سیال ویسکوز مناسب هستند.

پمپ پیش رس یا پمپ محیطی (Peripheral Pumps) چیست؟

در پمپ های پیش رس محفظه مکش بزرگتر از تخلیه است و این باعث افت فشار محفظه مکش شده در نتیجه سیال راحت تر وارد پمپ می شود. اما قسمت تخلیه کوچکتر است و این عامل سیال را با شدت بیشتری می راند. هنگامی که پمپ روشن می شود پروانه پمپ، سیال را از قسمت دهانه مکش به خروجی هدایت می کند.

پمپ اسکرو (Screw Pumps) چیست؟

پمپ اسکرو یک پمپ جابجایی مثبت است که حاوی یک یا چند اسکرو (پیچ) می باشد. مکانیزم این پمپ به گونه ای است که با هر دور گردش، حجم مشخصی از سیال جابجا می گردد. لذا با افزایش سرعت دورانی دبی سیال نیز افزایش می یابد. در تمام پمپ های اسکرو سرعت چرخش پمپ با توجه به ویسکوزیته سیال تعیین می گردد. در صورت افزایش ویسکوزیته سرعت پایین تری برای گردش انتخاب می شود.

پمپ رفت و برگشتی (Reciprocating Pumps) چیست؟

در این نوع پمپ ها انتقال انرژی به صورت پریودیک و دوره ای انجام شود. نیروی محرکه در این پمپ ها معمولا الکتروموتور می باشد. در این پمپ ها پیستون درون سیلندر بالا و پایین حرکت می کند. عملکرد این سیستم به این ترتیب است که در صورت حرکت پیستون به یک سمت، درون سیلندر مکش ایجاد می شود و سیال از دریچه به داخل حرکت می کند. با بازگشت پیستون، این سیال مکیده شده از دریچه دیگری به بیرون رانده می شود. کاربرد این پمپ ها در سیالات ویسکوز و روغنی می باشد. در ادامه متن به معرفی انواع پمپ رفت و برگشتی می پردازیم.

پمپ دیافراگمی (Diaphragm Pumps) چیست؟

پمپ دیافراگمی نوع دیگری از پمپ جابجایی مثبت یا همان گسسته می باشد. در پمپ دیافراگمی قطع و وصل شدن جریان، به واسطه حرکت این دیافراگم است. پمپ دیافراگمی برای جابجایی سیالات با ویسکوزیته های مختلف استفاده می شود (سیالات خیلی غلیظ مانند عسل یا رزین و چسب مایع تا سیالات خیلی رقیق مانند آب). در این پمپ ها بر عکس دیگر پمپ ها هیچگونه پروانه ای وجود ندارد و عمل جابجا شدن سیال توسط یک صفحه انعطاف پذیر که معمولا از جنس الاستومتر است استفاده می شود.

نکاتی در زمینه استفاده از انواع پمپ

در زمینه تعمیرات و نگهداری پمپ باید به موارد زیر دقت نمود:

• پس از باز و بسته کردن پمپ ،حتما از اورینگ های مخصوص آب بندی پمپ استفاده شود و از چسب زدن در قسمت های آب بندی خودداری گردد.
• هنگام اضافه کردن کابل حتماً از سایز کابل مربوط به پمپ مورد نظر استفاده شود (از سیم ارت استفاده گردد).
• از باز و بسته نمودن پیچ های روغن جداً خودداری نمائید.

روش های عیب یابی پمپ

عیب یابی بیرینگ پمپ تعمیر و نگهداری از ماشین آلات دوار از جمله پمپ های سانتریفیوژ اهمیت زیادی در صنعت دارد. لذا بایستی عیوب رایج در قطعات تشکیل دهنده این ماشین آلات را شناسایی نمود و نسبت به رفع آن اقدام کرد. از جمله قطعات بسیار مهم در پمپ ها، بیرینگ های مورد استفاده در آن ها می باشند. عواملی نظیر بارگذاری بیش از حد، روانکاری نامناسب، آب بندی غیر موثر، ورود گرد و غبار به سیستم و انطباق خیلی فشرده می توانند باعث عیوب زیادی در بیرینگ های غلتشی شود. از جمله عیوب رایج در بیرینگ ها می توان به پوسته پوسته شدن، خستگی سطحی و سایش اشاره نمود. در زیر به معرفی اجمالی این پدیده ها پرداخته می شود: پوسته پوسته شدن اعمال مکرر بار، کاهش بیش از حد لقی داخلی، کج نصب شدن حلقه بیرینگ، زنگ زدگی یا وجود ترک بر روی شیار غلتک در حین نصب منجر به پدیده پوسته پوسته شدن می شود. در این حالت قسمت هایی از سطح شیار یا ساچمه با مقطع پولک مانند از آن جدا می شود و بروز این اشکال به معنی پایان عمر بیرینگ خواهد بود. با بهبود شرایط روانکاری یا بهبود وضعیت بارهای اعمال شده بر بیرینگ می توان از وقوع این عیب جلوگیری کرد. (شکل 1 - ساچمه کروی دچار این مشکل شده است) خستگی سطحی بر اثر مشکلات روغن کاری نظیر کم بودن روان ساز یا ویسکوزیته پایین آن ناشی می شود. در این حالت پس از مدتی سطح شیار اصطلاحا ور آمده و ترک هایی در سطح شیار نمایان می شود. این پدیده باعث می شود تا اصطکاک ساچمه ها در تماس شیار بالا رفته و گرما ایجاد شود و در نهایت ایجاد سر و صدا نماید. با انتخاب ویسکوزیته مناسب برای بیرینگ و استفاده از روغن تمیز می توان از بروز این پدیده جلوگیری نمود (شکل 2 شیار بیرینگ دچار مشکل شده است). سایش در این حالت ذرات آلاینده از سطح بیرینگ، فلز برداری کرده و سطح صاف غلطک ها را از بین می برد و باعث می گردد تا بسته به نوع ذرات ساینده، سطح غلطک پولیش خورده و آینه ای شود یا آنکه آن را به رنگ خاکستری در بیاید. برای جلوگیری از سایش حتما بایست آب بندی را بهبود بخشید و از روغن تمیز برای خنک کاری بیرینگ استفاده کرد