صنایع شیمیایی و پتروشیمی به صنایعی اطلاق میشود که مواد خام طبیعی مانند نفت، گاز طبیعی، هوا، آب، فلزات و مواد معدنی را به بیش از 70،000 محصول و ماده شیمیایی مختلف تبدیل میکنند. هر یک از این مواد شیمیایی مورد احتیاج صنایع دیگر هستند.
به طور کلی، تولیدات و فرآوردههای صنایع شیمیایی از ضروریترین مواد مورد نیاز صنایع گوناگون است و به همین دلیل صنایع شیمیایی نقش پر رنگی را در میان همه صنایع برعهده دارند.
صنایع شیمیایی، خود طیف گستردهای از صنایع فرعی را شامل میشود؛ که از جمله آنها میتوان به صنایع معدنی، سرامیک و پتروشیمی اشاره نمود. کارشناسان مختلفی در صنایع شیمیایی مشغول به کارند که شامل دانشمندان، محققان، مهندسان شیمی، تکنسینها و غیره هستند.
امروزه مواد شیمیایی مصنوعی، تقریباً در اغب موارد، جایگزین مواد طبیعی گردیده که همین امر نیاز بشر امروزی به صنایع شیمیایی را بیش از پیش آشکار میسازد.
انواع صنایع شیمیایی
در یک تقسیم بندی رایج، صنایع و مواد شیمیایی را به 4 دسته ذیل تقسیم میکنند:
🔶🔸مواد شیمیایی اولیه و پایه؛ مانند پلیمرها که برای تولید مواد شیمیایی پیشرفته به کار میروند.
🔶🔸مواد شیمیایی زیست شناختی؛ مانند داروها، محصولات بهداشتی، ویتامینها و حشره کشها.
🔶🔸مواد شیمیایی مصرفی؛ مانند صابون، شامپو، مواد شوینده و لوازم آرایشی.
🔶🔸مواد شیمیایی مخصوص؛ این نوع مواد شیمیایی، به طور کلی با جنبههای نوآورانه خود شناخته شده و شامل مواد شیمیایی الکترونیکی، گازهای صنعتی، چسبها و همچنین پوششها، مواد شیمیایی صنعتی و سازمانی و کاتالیزورها هستند.
صنایع پتروشیمی
صنایع پتروشیمی یکی از بزرگترین شاخههای صنایع شیمیایی است. ماده خام اولیه در صنایع پتروشیمی، مشتقات نفت و گاز میباشد. بنابراین میتوان گفت که صنایع پتروشیمی، بخشی از صنایع شیمیایی است که فرآورده شیمیایی را از مواد خام حاصل از نفت یا گاز طبیعی تولید میکند.
از اوایل قرن بیستم نفت خام و گاز طبیعی به عنوان ماده اولیه برای تهیه بسیاری از ترکیبات شیمیایی مورد نیاز انسان، اهمیت ویژه ای پیدا کرده است. صنعت پتروشیمی تامین کننده اصلی مواد مصرفی مورد نیاز در بیشتر صنایع شیمیایی، برق و الکترونیک، نساجی، پزشکی، خودروسازی، لوازم خانگی، غذایی و … میباشد.
امروزه فرآوردههای نفتی علاوه بر سوخت وسایل نقلیه، روغن موتور و …، در تهیه بسیاری از قطعات مورد نیاز برای ساخت وسایل نقلیه نیز، نقش بسزایی دارند.
کاربرد فرآورده نفتی آنقدر گسترده است که تهیه سوخت موشک هدایت شونده، سفینه فضایی، ماهواره و حتی ساخت قطعات داخلی آنها را هم در بر میگیرد. علاوه بر آن ماده اولیه بیشتر داروها مثل آنتی بیوتیکها از ترکیبات نفتی استخراج میشود.
تا پیش از ورود گسترده نفت به زندگی انسان، بشر مواد شیمیایی مورد نیاز خود را، از طریق صنایع گیاهی و حیوانی استحصال میکرد. اما از اوایل قرن بیستم، نفت خام و گاز طبیعی به عنوان ماده خام اولیه برای تهیه و تولید بسیاری از ترکیبات شیمیایی مورد نیاز انسان، اهمیت و نقش بسزایی پیدا کرد.
کاربرد صنایع شیمیایی و پتروشیمی
پلیمرها و پلاستیکها، به خصوص پلی اتیلن، پلی پروپیلن، پلی وینیل کلراید، پلی اتیلن ترفتالات، پلی استایرن و پلی کربنات حدود 80 درصد از تولیدات صنایع شیمیایی را در سراسر جهان در بر میگیرد.
مواد شیمیایی در بسیاری از کالاهای مصرفی استفاده میشود. علاوه بر آن، در ساخت بسیاری از قطعات مختلف، تولید محصولات کشاورزی، ساخت و ساز و صنایع خدماتی از مواد شیمیایی استفاده میشود.
عمده مشتریان صنعتی صنایع شیمیایی شامل صنایع لاستیکی و پلاستیکی، منسوجات، پوشاک، پالایش نفت، لوله و کاغذ و فلزات اولیه میشوند.
صنایع شیمیایی، با تولید مواد ارزشمندی مانند انواع لاستیک، پلاستیک، رنگ، مواد ساختمانی، مواد شوینده و بهداشتی، کودهای شیمیایی و … بخش عمدهای از اقتصاد صنعتی جهان را وابسته خود ساخته است.