مه شما چه کسانی که در صنعت ساختمان سازی فعالیت دارند و چه افراد عادی، تاکنون به احتمال زیاد با سفیدک زدن روی سنگ یا آجر روبرو شده اید. سفیدک زدن که اصطلاحا به آن شوره زدن گفته می شود؛ یک اتفاق ناخوشایندی است که ممکن است در قسمت های مختلف ساختمان علی الخصوص مکان های مرطوب به وجود آید. زیرا بالاخره برای فردی که هزینه قابل توجهی را صرف خرید خانه و یا به عنوان مثال خرید سنگ(مخصوصا سنگ های گران قیمت) کرده، مسائلی چون شوره زدن یا هوازدگی سنگ که موجب از بین رفتن زیبایی سنگ می شود بسیار ناراحت کننده است.
شوره چیست؟
شوره یا سفیدک ماده ای سفید رنگ و نمکی است که ممکن است روی سطوح مصالح ساختمانی مختلفی مانند سنگ های طبیعی، آجر،بتن یا هر مصالح ساختمانی متخلخل دیگری ظاهر شود. علت به وجود آمدن آن نیز به خاطر رسوب نمک و املاح معدنی موجود در خاک،آب، شن یا سیمان است که توسط آب باران یا آب های زیرزمینی حل می شوند. زمانی که این رطوبت به سطح سنگ کشیده شود، تبخیر شده و نمک ها و املاح معدنی آن باقی می ماند و تبدیل به شوره می شود که با گذشت زمان قابل مشاهده است. برای برخی تعجب آور است که رطوبت از داخل سنگ به سطح می آید و نمک ها و مواد معدنی داخل و یا پشت سنگ را به سطح می آورد. البته رطوبت و آبی که از منابع بیرونی روی سطح سنگ هم می نشینند مانند آب باران و یا شبنم نیز با فرض دارا بودن املاح معدنی همین اثر را خواهند داشت.
اگرچه این اتفاق ناخوشایندی است اما امری کاملا طبیعی است که در ساختار سنگ هیچ تاثیری نمی گذارد اما به زیبایی ظاهری آن آسیب می زند.
حال پرسشی که در اینجا برای ما پیش می آید این است که چه موضوعی موجب می شود رطوبت داخل سنگ به سطح آن نفوذ کند و پس از آن تبخیر شود؟ در واقع چه عواملی موجب ایجاد این پدیده می شود؟ به همین خاطر ادامه متن را حتما بخوانید.
عوامل موثر در ایجاد شوره سنگ
وجود نمک،رطوبت و مسیری برای حرکت آن به سطح سنگ، از الزامات تشکیل شوره است. حال عوامل مختلفی در فراهم آوردن این موارد نقش دارند که تعدادی از آن ها شامل موارد زیر است:
شرایط آب و هوایی مرطوب: آب، باران و برف منابع اولیه رطوبت هستند و ممکن است به میزان شوره زدن تاثیربگذارد. حال عواملی مختلفی بر میزان رطوبت هوا تاثیرگذارند که شامل تراکم،تخلیه آب های زیرزمینی و فعالیت های داخلی می باشد. حال همانطور که بیان شد وجود رطوبت از عناصر اصلی تشکیل شوره است. زیرا رطوبت نمک ها را به محلول های نمکی تبدیل می کند. به همین خاطر شاید شما نیز تاکنون شوره زدن سنگ را درساختمان های مناطق شمالی که رطوبت یک ویژگی آب و هوایی ثابت است، بیشتر دیده باشید. علاوه بر این شبنم یا باران نیز شرایط مناسبی را برای شوره فراهم می کنند. همچنین در صورتی که سنگ در قسمتی باشد که دائم در معرض آب است مانند سرویس بهداشتی و یا استخر می توانید بیش تر انتظار مشاهده این پدیده را داشته باشید. زیرا در این قسمت ها ترکیبی از محیط مرطوب و آب وجود دارد.
متخلخل بودن سنگ: وجود تخلخل نیز در واقع نقش مسیر حرکت محلول های نمکی به سطح سنگ را ایفا می کند. به همین خاطر است که این پدیده در سنگ های متخلخلی مانند سنگ تراورتن بیشتر مشاهده می شود. به همین خاطر از آنجا که تراورتن به میزان زیادی در نمای ساختمان استفاده می شود الزامی است که از رزین و اپوکسی مرغوبی جهت ضدآب نمودن آن استفاده کرد علی الخصوص برای مناطق شمالی. علاوه بر این سنگ تراورتن جذب آب بالایی دارد و به مرور زمان با جذب آب باران و…در صورتی که دارای نمک باشد، به محلولات نمکیه موجود در سنگ می افزاید که این خود دوباره موجب ایجاد شوره می شود.
ملات به کار رفته جهت نصب: در صورتی که در تهیه ملات از سیمان و شن و ماسه نامرغوب استفاده شود و علاوه بر آن آب استفاده شده برای تهیه ملات شور(مانند آب چاه) باشد خود موجب شوره زدن سنگ می شود. این موضوع علاوه بر این موجب زرد شدن سنگ نیز می شود. برای سیمان اتفاقی که می افتد این است که سیمان یک واکنش هیدراتاسیون دارد و در طی آن هیدروکسید کلسیم یا آنچه که ما به آن آهک می گوییم به سطح سنگ یا سیمان منتقل می شود. زمانی که آهک به سطح سنگ می رسد با دی اکسید کربن موجود در هوا واکنش می دهد و کربنات کلسیم نامحلول در آب را به وجود می آورد.
در ساخت دیوار پشتی موردنظر از مصالح بی کیفیت استفاده شده باشد.
شوره ممکن است در صورت وجود هر کدام از این عوامل به وجود آید و تصوری که شاید عده ای در این زمان داشته باشند این باشد که شاید از مصالح نامرغوبی استفاده کرده اند در صورتی که وجود این عوامل نیز موجب این اتفاق می شود. شوره درخشندگی و رنگ سنگ را تحت تاثیر قرار می دهد.
همچنین در این رابطه توجه داشته باشید که فرآیند شوره زدن در زمان های مختلفی می تواند رخ دهد، یا همان ابتدای ساخت یک ساختمان می تواند مشکل ساز بشه یا به تدریج.
براین اساس می توان گفت فرآیند شوره زدن دو نوع است اولیه و ثانویه. اولیه که معمولا در طول ۷۲ ساعت اول نصب سنگ (یا مصالح ساختمانی دیگر) اتفاق می افتد که ناشی از وجود آب اضافی هنگام تهیه ملات بوده است. و شوره زدن ثانویه در نتیجه وجود رطوبت بیرونی است که نمک را از سنگ بیرون می کشد و به تدریج رخ می دهد. در بسیاری از موارد شوره زدن به تدریج اتفاق می افتد.
شوره زدن اغلب یک مشکل فصلی است به این مفهوم که در فصل هایی از سال مانند زمستان که احتمال باران،برف و رطوبت بیش تر است؛ به میزان بیشتری رخ می دهد اما با این وجود در فصل های بهار،پاییز و تابستان هم ممکن رخ دهد.
علاوه بر این میزان شوره سنگ های مختلف با توجه به نوع سنگ متفاوت است. به عنوان مثال سنگ های آهکی مانند تراورتن که تخلخل و جذب آب بالایی دارند بیش از دیگر سنگ ها مانند سنگ گرانیت در معرض شوره زدن است. همچنین موقعیت معدنی که سنگ از آن استخراج شده حائز اهمیت است. زیرا به عنوان مثال سنگ هایی که از مناطق کویری استخراج می شوند میزان نمک موجود در سنگ هایشان بیش تر از مناطق دیگر است.