قلاویز ابزاری با طراحی خاص است که برای برش رزوههای داخلی در قسمتهای مختلف ماشینآلات استفاده میشود. آنها بصورت دستی به کمک دسته قلاویز یا بصورت ماشینی مورد استفاده قرار میگیرند.
در صنعت تعدادی از قطعات کوچک برای تکمیل یک قطعه بزرگ به یکدیگر متصل میشوند. برای اتصال این قطعات به هم از پیچ و مهرهها استفاده میشود. قلاویزها ابزاری هستند که برای رزوه کردن قسمت مادهگی جفت اتصال دهندههای فلزی (مهرهها) استفاده میشوند. در مقابل، حدیده ابزاری است که برای رزوه کردن قسمتهای نری (پیچها) استفاده میشود. قلاویزها معمولا از فولاد پرکربن، فولاد HSS، فولاد آلیاژی و غیره ساخته میشوند.
قسمتهای تشکیل دهنده
قلاویز در وحله اول از یک ساقه فولادی تشکیل شدهاست. قسمت بدنه شامل دندانههای تیز است که رزوههای داخلی را ایجاد میکند. همانطور که دندانهها درون دیوارههای سوراخ فرو میروند، مواد اضافی به صورت برادههای پیچ خورده برداشته میشوند. در قسمت بدنه تعدادی شیار وجود دارند که به خارج شدن برادهها و ورود سیال برش کمک میکنند. قسمت انتهایی ساقه به شکل مربع است که به منظور قرار گرفتن درون آچار و فشنگی کاربرد دارد.
در زیر قسمتهای اصلی قلاویز آورده شدهاست:
بدنه: قسمت اصلی قلاویز است و رزوهها توسط آن ایجاد میشوند.
ساقه: به قسمت صاف بالای بدنه گفته میشود. سطح مقطع آن گرد است و مشخصات قلاویز از جمله سایز، جنس و برند شرکت تولید کننده بر روی آن حک میشود.
درایو: به قسمت بالای ساقه گفته میشود. سطح مقطع این قسمت مربع شکل است و درون دسته قلاویز یا ماشین قلاویززن قرار میگیرد.
شیار: شیارها در تمام طول بدنه از بالا به پایین دیده میشوند. برادههای ایجاد شده هنگام برش رزوهها از طریق همین شیارها خارج میشوند. همچنین، این شیارها برای ورود روان کننده به داخل سوراخ نیز کاربرد دارند.
لبه برش: به وجه برشی ابزار که برادهها بر روی آن حرکت میکنند، گفته میشود.
قلاویز چگونه کار میکند؟
قلاویزها با حذف مواد از قطعه کار با استفاده از دندانههای تیز به عنوان یک ابزار برش عمل میکنند. آنها در یک سوراخ در قطعه کار چرخانده میشوند و با خراشیدن امتداد دو طرف سوراخ یک سطح شیبدار مارپیچ ایجاد میکنند. میتوان از یک قلاویز برای ایجاد رزوههای جدید برای اولین بار استفاده کرد یا میتوان آن را در سوراخی که قبلاً رزوه شده است اجرا کرد تا به تعمیر رزوههای آسیبدیده کمک کند. قلاویزها معمولا فقط در یک جهت برش میدهند (برای رزوههای استاندارد در جهت عقربههای ساعت). برای خارج کردن قلاویز از درون سوراخ باید آن را در جهت معکوس بچرخانید.