تاریخ کوتاه قلمزنی ایران،تهیه و ساخت اشیاء نقرهاي و قلمزنی روی آنها از قبلهاي بسیار دور در ایران رواج داشته.پیشینهي قلمزنی را به زمان سکاها یا سیتها نسبت میدهند که نژاد آریایی داشتهاند.
قدمت جام طلای حسنلو که در سال ۱۳۳۶ کشف شد و دارای نقوش برجستهاي چون خدایان سوار بر ارابه هست
به هزارهي اول بر می گردد. جامهاي طلای مارلیک نیز از آثار قلمزنی همین دوره میباشند.
از دورهي مادها که در سدهي هفتم قبل از میلاد در ایران روی کار آمدند، آثار قلمزنی اندکی به جای مانده هست.
با تشکیل حکومت هخامنشی هنر قلمزنی نیز متحول شد و بر دوران بعد از خود نیز تاثیر گذاشت.
این دوره در واقع بحبوحه هنر فلزکاری هست اما به علت حملهي اسکندر و آتش زدن تخت جمشید آثار زیادی نابود شدند
و به دستور اسکندر گداخته و به سکه تبدیل شدند.
در زمان ساسانیان یعنی در سالهاي ۲۲۴ تا ۶۵۰ میلادی، به علت گسترش تجارت میان ایران،
یونان و روم، هنر ایران از هنر یونان و روم تأثیر پذیرفت. مرسومترین ظروف این دوره سینی بود
که ساسانیان عکس هاي شکار و مراسم پادشاهان مثل مراسم هدیه دادن را روی آنها قلم میزدند.
هنر قلمزنی در دوره پس از اسلام
در سدههاي آغازین اسلامی، اعراب، هنر قلمزنی دورهي ساسانی را مورد تقلید قرار داده و در سدههاي بعد در اثر علاقهي هنرمندان ایرانی به مذهب و گرایش آنان به اسلام،با تأثیرپذیری از باورهای اسلام، کمکم نقوش طرحهاي بومی و اسطورهاي ایرانی جای خود را به خطوط کوفی و آیات و احادیث داد.
پیشینهی قلمزنی
نقرهکوبی روی فلزات، در دورهي صفوی به بحبوحه شکوفایی و کمال خود رسید.دراين دوره، انواع تنگها و كاسههاي قلمزنی شده مرسوم شده بود.
در دورهي صفويه، تذهيب به خصوص بهرهگیری از اسليمی رواج داشت و همچنين در اين دوره از خط نستعليق و ثلث در كارهای قلمزنی بهرهگیری می شد.
انواع سبکهای قلمزنی
۱. برجستهکاری
در این نوع قلمزنی ابتدا پشت کار را قیر کرده، سپس طرح را روی کار کاربن میکنندو با بهرهگیری از قلم نیمبر طرح را تثبیت می کنند. پس از تثبیت طرح، قیر را از پشت کار خارج کرده و این بار سطح پردازش شده را قیر اندود کرده و توسط قلمهایي که عبارتاند از قوشه، کف رو، کف تخت و… ظرف را برجسته میکنند.
خطوط نیمبر شده در پشت کار، راهنمای عمل قلمزنی هست.پس از این که عمل برجستهکاری صورت گرفت، مجددا قیر را به سمت نخست برگردانده و در این مرحله روسازی و اساس کردن کار انجام می شود.
۲. نیمه برجستهکاری
در این قلمزنی به جای بهرهگیری از قلمهاي برجسته کاری از قلمهاي معمولی بهرهگیری می شود و به جای اینکه کار را از پشت برجسته کنند، از طرف مقابل آنقدر اساس را پایین میبرند که سطح پردازش شده نمایان شود.
۳. ریزه قلمزنی
در این روش، کار پس از قیر شدن طراحی شده و سپس نیمبر و روسازی و اساس میشودکه دارای برجستگی نیست و بیشتر از طرحهاي گل و مرغ اسلیمی و… بهرهگیری می شود.
۴. حکاکی
در این روش کار، به جای بهرهگیری از چند قلم تنها از یک قلم بهرهگیری شده و این قلم، عمل قلمزنی را انجام میدهد. در واقع در این نوع قلمزنی، با بهرهگیری از قلم تیزی گوشت فلز کنده میشود.
۵. مشبککاری
در این روش به جای این که مثل ریزه قلمزنی اساس بزنند یا مثل برجستهکاری اساس را بخوابانند، اساس را از سطح فلز جدا می کنند. از این روش معمولا در قدیم در ساخت چراغهاي فانوسی و محلهایي که قرار هست
از آنها آب عبور کند بهرهگیری میشد.