قشه برداری یا مهندسی نقشه برداری چیست؟

مهندسی نقشه برداری یکی از رشته های فنی – مهندسی دانشگاهی است که به روش های مختلف جمع آوری اطلاعات زمینی به منظور تهیه نقشه برای کاربران مختلف از روش های متفاوت می پردازد. نقشه یکی از اولین و ضروری ترین مشخصه هر فعالیت عمرانی نظیر پایدارسازی گود، بهسازی خاک، احداث راه، خطوط انتقال نیرو و آب، احداث تونل و مترو و … می باشد.

نقشه برداری دو مرحله دارد:

اندازه گیری: از دستگاه ها و روش های مختلف جهت به دست آوردن اطلاعات مورد نیاز مرحله دوم استفاده می‌شود.
ارائه نتایج: نتایج کار به صورت های زیر ارائه می گردد:


۱- آنالوگ (نقشه، مقاطع طولی و عرضی و …)

۲- رقمی (مانند جدول‌ها، مدل‌های رقمی زمین)

تاریخچه نقشه برداری

شاید تاریخچه نقشه برداری به زمان انسان های اولیه برگردد که جهت مشخص کردن حدود مزارع و شکارگاه ها و انتقال به نسل بعدی از نقشه برداری استفاده می کردند. یکی از کاربردهای دیگر نقشه برداری به جنگ ها بر می گردد که بودجه های سنگینی نیز در این راه صرف می گردد.

نشانه هایی وجود دارد که کاربرد نقشه برداری به پیش از میلاد حضرت مسیح (ع) می رسد. در روم باستان برای خروج آب های سطحی ناشی از باران و سیلاب ها از استادیوم مشهور شهر، در مصر برای اجرای دقیق طرح اهرام موسوم به اهرام ثلاثه و … انسان به شکل ابتدایی و بسیار ساده از دانش و فن نقشه برداری استفاده کرده است.

در قرن اخیر هم پیشرفت های زیادی در حرفه نقشه برداری در زمینه های شهرسازی، ساختمان سازی، راهسازی، پایدارسازی گود ، بهسازی خاک و … انجام گردیده است. بودجه نظامی جنگ جهانی اول و دوم نیز تأثیر به سزایی در پیشرفت علم نقشه برداری داشته است.

شاخه های مختلف نقشه برداری

۱) نقشه برداری زمینی یا ژئودزی (Geodesy)

این شاخه از مهندسی نقشه برداری به تعیین شکل، اندازه زمین، مختصات نقاط روی سطح زمین و یا بالای آن و همچنین بررسی تغییرات زمانی در شکل و میدان ثقل زمین می پردازد.

ریشه یونانی کلمه ژئودزی (Geodesy) به معنای تقسیم زمین است اما اسم این دانش همچون اسم هندسه (Geo+metry) تنها ریشه تاریخی این دانش را نشان می دهد و همان طور که از نام این دو علم مشخص است، علم ژئودزی با علم هندسه یک خاستگاه تاریخی داشته اند. ژئودزی هم شاخه ای از ریاضیات کاربردی و هم شاخه ای از علوم زمین محسوب می گردد.

تمامی علوم زمین (همچون ژئوفیزیک، جغرافیا، زمین شناسی و …) به بررسی مبدأ پیدایش انسان یعنی زمین می پردازند و هریک فنون و علمی را برای این امر اختیار می نماید، به عنوان مثال ژئوفیزیک، دانش فیزیک را و ژئوشیمی دانش شیمی را، جغرافیا (Geography) فنون کارتوگرافی را و … و در این بین ژئودزی علمی است که از هندسه برای شناخت مبدأ انسان یعنی زمین کمک می گیرد، بهتر است بگوییم ژئودزی دانشی است که با چشمان هندسه به زمین می نگرد.

شاخه ژئودزی به گرایش های مختلفی تقسیم می شود مانند:

- ژئودزی فیزیک (فیزیکال ژئودزی): جهت تعیین پارامترهای میدان ثقل زمین به کار می رود.
- ژئودزی دینامیک: به بررسی تغییرات لحظه ای در شکل و اندازه زمین می پردازد.
- ژئودزی ماهواره ای: به تعیین مختصات با روش های ماهواره ای نظیر LLR – SLR و GPS می پردازد.

اهداف نقشه برداری

نقشه های تولید شده توسط نقشه برداری به دو صورت می باشند:

- تک منظوره: برای انجام هدف خاصی تهیه می شوند مثلاً نقشه توزیع جمعیت، نقشه آماری، نقشه خاک شناسی و …
- چند منظوره: برای اهداف مختلف و کاربران مختلف ساخته می شوند. مانند نقشه های توپوگرافی و نقشه های داده ها

انواع نقشه ها

- نقشه خطی: در این نوع نقشه، عوارض به شکل سمبل ‌هایی همراه با نوشته ها جهت بیان خصوصیات آن ها استفاده می گردند. منحنی های میزان نشان دهنده ارتفاعات می باشد.
- نقشه عکسی (عکس نقشه – اورتو فتو): در نقشه عکسی، عکس های خود عوارض تصویر شده اند. یعنی خود کوه یا دره نمایش داده می شود. تولید این نوع نقشه ها سریع تر از نقشه های خطی است. البته تفسیر این نوع نقشه نیاز به تخصص دارد. تشخیص نوع پوشش گیاهی و یا نوع کاربری زمین در این نوع نقشه دارای صعوبت است. مشکل دیگر این نوع نقشه، عدم مشاهده عوارض، در زیر سایه است.
- نقشه با استفاده از تصاویر ماهواره ای