علم دندانپزشکی یکی از قدیمیترین علوم کاربردی است که قدمتی برابر با حیات انسان خردمند بر روی زمین دارد. طبیعتاً همه انسانها از آغاز با مشکلات دهان و دندان دسته و پنجه نرم میکردهاند و کشیدن دندانها لق و آسیب دیده یکی عمدهترین این مشکلات بوده است. انسان خردمند به مرور زمان فهمید که کشیدن دندانها با ابزاری مثل الیاف درختان و نخ و پارچه میتواند با کمترین آسیب او را به هدف خود برساند؛ بنابراین از همینجا بود که استفاده از ابزار دندانپزشکی آغاز گردید. بنا بر اسنادی که به دست آمده انسانها از ۲۵۰۰۰ سال قبل با مشکلات دندان آشنا بودهاند و درصدد رفع این مشکلات برآمدهاند.
اولین ابزارآلات نوین دندانپزشکی پس از انقلاب صنعتی در اروپا در ۱۷۲۸ پدید آمدند که وسایل بهمنظور کشیدن دندان بودند. تکامل نهایی این وسایل تا ۱۸۴۰ به طول انجامید و در نهایت روشهایی امن بهمنظور انجام این کار تدوین و به دوستداران دندانپزشکی تدریس گردید. از آن زمان تاکنون وسایل دندانپزشکی دستخوش تغییرات شگرفی شدهاند بهگونهای که کمتر مشکل دهان و دندان است که ابزارآلات دندانپزشکی توانایی دسترسی و درمان آن را نداشته باشند. در ادامه با نام برخی تجهیزات دندانپزشکی آشنا خواهیم شد.
صندلی دندانپزشکی
شاید اولین چیزی که در هر مطب دندانپزشکی در ابتدا جلب توجه میکند صندلی دندانپزشکی است. این صندلی در واقع جزئی از یونیت دندانپزشکی است و برای دادن پوزیشن مناسب به بیمار در حین معاینه، درمان و ترمیم از آن استفاده میشود.
چراغ دندانپزشکی
یکی دیگر از ابزار دندانپزشکی است که اهمیت بسیار زیادی در دقت انجام کار دارد. فضای داخل دهان بسیار محدود است و دندانپزشک به سختی میتواند بدون ابزار بخشهای مورد نظر خود را ببیند، به همین منظور یک چراغ با محدوده روشنایی مشخص بر روی صندلی دندانپزشکی قرار میگیرد و این کار را برای دندانپزشک تسهیل مینماید. لازم به ذکر است که چراغ دندانپزشکی هم جزئی از یونیت است.
کاسه کراشوار
انجام اقدامات دندانپزشکی نیازمند راحتی بیمار و ثابت نگه داشتن سر بیمار است. پشتی سر صندلی دندانپزشکی این کار را انجام میدهد؛ اما این موضوع کافی نیست. بیمار نیز مانند هر فرد دیگر دارای چندین غده بزاقی در داخل دهان خود است و لازم است که در حین عمل دندانپزشکی بزاق خود را تخلیه نماید. از آنجا که سر بیمار باید ثابت بماند لازم است محتویات داخل دهان بیمار شامل بزاق، خون یا سایر ترشحات توسط دستگاه ساکشن خارج شوند. این ترشحات به داخل ظرفی در کنار صندلی دندانپزشکی تخلیه میشوند که به آن کاسه کراشوار گفته میشود.
مانیتور (نگاتوسکوپ)
برخی از یونیتهای حرفهای دندانپزشکی بهمنظور بررسی OPG یا سایر تصاویر بیمار دارای یک مانیتور و موس هم هستند که با فاصله از یونیت قرار میگیرد و دندانپزشک میتواند در مواقع لزوم از آن استفاده نماید. این مانیتور معمولاً بر روی میز دندانپزشک یا تابلت قرار میگیرد.
پدال
یک ابزار دندانپزشکی تنظیمی است که به وسیله آن میتوان موقعیت صندلی دندانپزشکی یا فعالیت پمپ آب و ساکشن را تنظیم نمود. پدالها ممکن است با سیم و یا به صورت وایرلس به یونیت متصل باشند. مدلهای وایرلس (بدون سیم) قابلیت جابهجایی بیشتری دارند و کار را برای دندانپزشک آسانتر خواهند کرد.
پایه یا بازو
یونیت دارای یک یا چند بازو است. بازو بهگونهای قرار میگیرد که وزن یونیت را به صورت مساوی در همه نقاط پخش کند و بیشترین حالت تعادل را ایجاد نماید. همچنین چراغ دندانپزشکی بر روی بازو نصب میشود.
میز دندانپزشک (تابلت)
در کنار صندلی دندانپزشکی یک تابلت یا میز قرار میگیرد. این تابلت دارای تعدادی دکمه و عملگر (صفحه نمایش) است که بهمنظور کنترل بهتر یونیت از آنها استفاده میشود. لازم به ذکر است که بر روی این تابلت اینسترومنتهای دندانپزشکی (مانند توربین) قرار میگیرند که به محض برداشتن آنها از روی تابلت توسط دندانپزشک فعال میشوند.
میز دستیار
این قسمت هم مانند میز دندانپزشک در کنار صندلی قرار میگیرد و اغلب دارای دکمههای مشابهی با تابلت است. این میز ممکن است ثابت و یا پرتابل باشد. بر روی این میز هولدرهایی برای ابزار دندانپزشکی مثل هندپیس و توربین و... قرار داده شده است و همچنین لولههای ساکشن و توربین از داخل آن عبور میکنند.
دستگاه ساکشن
هر سونیت دندانپزشکی نیازمند یک سیستم ساکشن مناسب جهت راحتی بیشتر بیمار و دندانپزشک است. یونیتهای ارزانتر و قدیمیتر از سیستمهای ضعیفتر ساکشن برخوردار هستند که عمدتا فقط برای ساکشن بزاق مناسب هستند و در ساکشن خون و سایر ترشحات به مشکل برمیخورند. این ساکشنها معمولاً بر اساس فشار هوا یا آب کار میکنند و به بزاق کش (Saliva Ejector) مشهور هستند. اگر بخواهیم محتویات بیشتری را خارج نماییم بهتر است از دستگاههای پیشرفتهتر که به ساکشن مرکزی مجهز هستند استفاده کنیم. این نوع از ساکشن توانایی خارج کردن ذرات جامد را نیز دارد. به لولههای ساکشن در قسمت سر میتوان دو نوع سری را وصل کرد. نوع اول LVE نام دارد که جهت تخلیه حجم کم مایعات است و نوع دوم HVE است که مواد را با حجم بیشتری از داخل دهان خارج میکند.
جعبه کف یونیت (Floor Box)
این قسمت از یونیت در زیر صندلی قرار میگیرد و منبع تغذیه و اتصالات به شبکه آب و فاضلاب شهری از این ناحیه صورت میگیرد. همچنین در برخی موارد رگولاتور فشار در Floor Box است.