استریل لوازم دندانپزشکی چگونه انجام می شود ؟

اقدامات پیشگیرانه جهت حفظ سلامت بیماران از جمله وظایف دندانپزشکان است. ممکن است بیماران متوجه اقداماتی مانند استریل لوازم دندانپزشکی و یا سایر روش های کنترل عفونت در دندانپزشکی نشوند، زیرا بسیاری از این مراحل دور از دید بیمار انجام می‌شود.

تعریف استریلیزاسیون ( استریل لوازم دندانپزشکی)

فرآیندی است که به‌وسیله آن تمام سلول‌های زنده و ویروس‌ها از بین رفته و یا از روی یک شیء زدوده می‌شوند . استریل کردن یک اصطلاح مطلق بوده و علت آن،این است که تقریبا اشیاء به حالت استریل باقی نمی‌مانند. حتی اگر یک میکروب زنده در یک محیط یا روی یک شیء وجود داشته باشد آن شیء یا محیط استریل نخواهد بود .

روند کلی استریلیزاسیون از 6 مرحله تشکیل یافته است.

🦷 دریافت وسایل آلوده
🦷 تمیز کردن
🦷 خشک کردن ، بازبینی ، جلوگیری از زنگ زدن
🦷 بسته بندی وسایل آلوده
🦷 استریلیزاسیون وسایل آلوده
🦷 نگهداری وسایل استریل شده

مرحله 1 ) دریافت وسایل آلوده

بهتر است وسایل آلوده قبل از شستشو در یک محلول ضد عفونی کننده قرار بگیرند. قرار گرفتن در این محلول ها از خشک شدن خون و مایعات بافتی بر روی ابزار جلوگیری می کند .

مرحله 2) تمیز کردن

توصیه های لازم برای شستشوی وسایل به روش دستی:

- از وسایل محافظت شخصی و دستکش کار استفاده نمایید
- کار خود را با صبر و حوصله انجام دهید
- هنگام شستشو به وسایل به دقت نگاه کنید
- برای هر بار شستشو 5 یا 6 وسیله را در سینک قرار دهید
- وسایل را با آب شستشو دهید و مراقب ترشحات باشید
- برس شستشو وسایل را در پایان کار با آب فراوان شسته و اجازه دهید به سرعت خشک شود.

در برنامه‌ی کنترل عفونت و استریل لوازم دندانپزشکی شستشوی مداوم وسایل به روش دستی توصیه نمی‌شود در عوض استفاده از روش اولتراسونیک بهتر و دقیقتر است .در روش اولتراسونیک میلیون ها حباب ریز به سطح وسایل برخورد می کند و باعث زدوده شدن آلودگی های مختلف از روی وسایل می شود. تقریبا تمام وسایل را می توان به روش اولتراسونیک تمیز نمود.تنها مورد استثناء هندپیس های دندانپزشکی است که بهتر است با دست تمیز شده سپس اتوکلاو شوند .

مرحله 3) خشک کردن ، بازبینی و پیشگیری از خوردگی

سبد وسایل پس از شستشوی کامل در گوشه‌ای قرار می‌گیرد تا کاملا خشک شود . استفاده از حوله برای خشک کردن به هیچ وجه توصیه نمی‌شود .در این مرحله بعضی از ابزار ها نظیر قیچی نیاز به روغن‌کاری دارند باید توجه داشت که وسایل هنوز آلوده‌اند و باید از وسایل حفاظت شخصی هنگام دست زدن به آنها استفاده نمود.بازبینی وسایل از لحاظ سلامت در این مرحله انجام می‌شود.وسایلی از جنس کربن استیل، مستعد زنگ زدن و خوردگی در اتو کلاو هستند. (فزرهای دندانپزشکی ، نوک فورسپس هاو …) استفاده از محلولهای ضد زنگ ( نیتریت سدیم ) برای اینگونه وسایل قبل از قرار دادن در اتوکلاو توصیه می‌شود .

مرحله 4 ) بسته بندی وسایل آلوده

استریل لوازم دندانپزشکی بدون بسته بندی به هیچ وجه پذیرفته نمی باشد.چرا که اکثر وسایل استریل شده بدون بسته بندی در مدت زمان کوتاهی مجددا آلوده می شوند.هدف از بسته بندی این است که وسایل تا زمان استفاده استریل باقی بمانند.مهر و موم کردن بسته بندی از اهمیت زیادی برخوردار است. برخی از نوارهای مهر و موم کردن دارای نشانگرهای استریلیزاسیون هستند. حسن دیگر بسته بندی این است که وسایل در مجموعه های کاربردی کنار هم قرار می گیرند و استفاده از آن ها سهل تر انجام می‌گیرد .

مرحله 5 ) استریل کردن وسایل آلوده

نکته‌ی مهم جهت استریل لوازم دندانپزشکی در استفاده از دستگاه استریلیزاتور پرنکردن بیش از حد دستگاه می‌باشد. پر کردن و چیدن وسایل باید به گونه ای باشد که عامل استریل کننده در تماس مستقیم با کلیه سطوح وسایل قرار گیرد. در اتو کلاو،هوای موجود در بین وسایل مانع نفوذ بخار و تماس آن با ابزار ها می شود که این نکته باید مورد توجه قرار گیرد. اتو کلاوهای دارای پمپ خلاء توصیه می‌شود. بین بسته ها باید فضای کافی برای جریان یافتن عامل استریل کننده وجود داشته باشد .

مرحله 6 ) نگهداری و توزیع وسایل استریل شده

بسته‌های استریل شده قبل از حمل باید سرد و خشک باشند.بهتر است بسته ها به صورت گروهی جمع آوری شود و در جای خود قرار گیرد.استفاده از پنکه یا وسایل خنک کننده برای خشک یا خنک کردن وسایل به دلیل احتمال آلودگی به هیچ وجه توصیه نمی شود.