هنر نمایشی می‌تواند یکی از گرانبهاترین و تاثیر گذارترین هنرها باشد.که از گنجینه پربار فرهنگ و هنر این سرزمین تغذیه می‌شود. نمایش هنری است گسترده، برگرفته از تاریخ،داستانها ،رویدادهای اجتماعی ،آداب و رسوم ، اعتقادات باورهای مردم و…
از آنجائیکه کشور کهن ایران از فرهنگی غنی برخوردار میباشد، این هنر نیز مانند دیگر هنرها نیازمند توجه و فراهم نمودن زمینه هایی است برای رشد و بالندگی و نیز شکوفا نمودن استعدادهای هنرمندان آن.
هنرهای نمایشی چیست؟
هنرهای نمایشی به گونه‌ای از هنر گفته می‌شود که در آن افراد به شکل انفرادی و یا گروهی با استفاده از صورت، اندام و صدای خود، نمایشی هنرمندانه اجرا می‌کنند. هنرهای نمایشی متشکل از هنرهایی همچون آواز، رقص، موسیقی، شعبده بازی و … است. جامعه و فرهنگ نقش مهمی را در شکل گرفتن این رشته هنری ایفا کرده‌اند. رشته هنرهای نمایشی گرایش های زیاد و متنوعی دارد، به همین دلیل دانشجویان و هنرآموزان می توانند با توجه به استعداد و علاقه خود، یکی از این گرایش ها را انتخاب کنند. هنرهای نمایشی در مقابل تماشاگران و به صورت زنده اجرا می‌شوند. این نمایش ها ممکن است در سالن های تئاتر و خانه اپرا و یا در فضای باز مانند خیابان ها اجرا شوند.
انواع هنرهای نمایشی
هنرهای نمایشی شکلی از هنر است که برخلاف هنرهای پلاستیکی، هنرمند در آن با استفاده از بدن و فیزیکِ خود در وهلهٔ نخست و سپس بهره‌گیری از امکانات دیگر به خلق هنر خود می‌پردازد.
اصطلاح «هنرهای نمایشی» برای اولین بار در سال ۱۷۱۱ در زبان انگلیسی برای مجموعه‌ای از هنرهای دیداری متکی به بازیگر مورد استفاده قرار گرفت.
تقسیم‌بندی هنرهای نمایشی شامل:
رقص
رقص معمولاً به حرکت‌های انسان که برای بیان یک حالت انجام می‌گیرد گفته می‌شود. رقص می‌تواند در یک محیط اجرایی، روحانی یا اجتماعی اجرا شود.
به افرادی که به انجام رقص می‌پردازند رقصنده یا رقاص می‌گویند و به خودِ کنشِ رقص، رقصیدن یا رقص گفته می‌شود.
در فرهنگ معاصر ایرانی، رقاص لفظی است با بار منفی که به رقصندگان باشگاه‌های شبانه ازجمله رقص عریان عربی و رقص برهنهٔ غربی اطلاق می‌شود. به‌کار بردن این لفظ برای کسانی که حرفهٔ آنان نوعی از انواع رقص‌های هنری است ناپسند است.
انواع هنر رقص: رقص باله، رقص فولکلر، رقص بالروم، رقص آیینی.
اپرا
اُپرا آمیزه‌ای از موسیقی و تئاتر است تا حقیقت به تصویر کشیده شود. ازاین‌رو برای خلق آثار اپرایی باید در دو بخش موسیقی و نمایش آگاهی داشت تا بتوان پدیده‌ای درخور تحسین ایجاد کرد.اپرا مجموعه‌ای است از هنرهای مختلف: موسیقی، ادبیات، فن بازیگری، طراحی صحنه، دکور و کارگردانی. اپرا از ارزنده‌ترین پدیده‌های جهان موسیقی است. طی چندین قرن، اپرا با تحولات فراوان، همه گونه رویدادها و سبک‌های موسیقی را تجربه کرد و به تکامل رسید.
آوازهای اپرا شامل دو قسمت است:
– آریا (Aria) که قسمت اصلی اپراست و خواننده در آن با آرایش‌های آوازی، قدرت و مهارتش را ابراز می‌دارد.
گفت‌آواز (به فرانسوی: Recitatif) که نوعی از فن بیان و مکالمهٔ آوازی است و غالباً پیش از آریا قرار می‌گیرد.
در اپرای ایتالیایی، گفت‌آواز رابط بین دو آریاست:
الف- گفت‌آواز خشک Recitatif Secco که آواز بدون ارکستر است و فقط با چند آکورد کوتاه همراهی می‌شود.
ب- گفت‌آواز همراهی‌شونده Recitatif accampagne که خواننده به همراهی ارکستر می‌خواند و بیشتر در اپراهای فرانسوی معمول است.
تئاتر
اگر عبارت «هرگاه A نقش B را برای C بازی کند یک نمایش شکل گرفته‌است» را برای تعریف نمایش بپذیریم وابستگی غیرقابل انکار هنرهای نمایشی به سه مقوله (بازیگر، نقش و تماشاگر) مشخص می‌شود. تئاتر در ساده‌ترین تعریف شکلی از نمایش است که علاوه بر این سه عامل وابسته به عوامل دیگری چون «محل نمایش، متن نمایشی، زمان اجرا و فرایند تولید تا ارائه دارد» با این تعریف نمایش‌های غیر داستانی در ردیف تئاترها قرار نمی‌گیرند.
تئاتر از کلمهٔ یونانی «تئاترون» به‌معنی تماشاخانه یا محل تماشا گرفته شده‌است و شامل انواع مختلفی چون نمایش زنده با بازیگر، نمایش‌های عروسکی، پانتومیم، تئاتر تلویزیونی، اپرا، باله، نمایش‌های موزیکال، نمایش رادیویی، نمایش‌های آیینی (به شرط داشتن ساختار روایی) و شکل‌های خاصی از نمایش‌های سنتی ملل و اقوام (برای نمونه: نقالی، پرده‌خوانی، نمایشنامه‌خوانی، تخت حوضی، تعزیه در ایران) و نمونه‌های متعدد دیگری است.
تئاتر امروزه ازنظر ساختار و شکل ارائه گستردگی فراوانی یافته و شکل‌های گاه بدیعی چون (تئاتر خیابانی، تئاتر محیطی، تئاتر مواجه، تئاتر پوچی و…) که برخی از آنها در شکل اجرا و تعدادی نیز در ساختار نمایشنامه دست به نوآوری زده‌اند.
ریچارد فورمن، پیتر بروک، یرژی گروتوفسکی، خوان آکالایتیس، رابرت ویلسون، الیزابت لکامپت، پیتر سلارز، ژوزف اسووبودا، آندره سربن، آرین منوشکین و مارتا کلارک از جمله کارگردان‌هایی هستند که تئاتر را به گوناگونی شیوه‌ها و سیستم‌های ارتباطی آن تجربه کرده‌اند.
سیرک
رومیان اولین کسانی بودند که واژهٔ سیرک را به‌کار بردند در آن زمان به محوطهٔ وسیعی که محل نمایش‌های مهیجی همچون اسب دوانی، آکروبات، مسابقه ارابه رانی و کشتی بود سیرک گفته می‌شد. نوع جدید سیرک از سال‌های ۱۷۰۰ میلادی آغاز به کار کرده‌است و در آن از شعبده باز، دلقک، آکروبات باز و همه نوع حیوان رام شده و حتی شیر و خرس هم استفاده می‌شود
جایگاه هنرهای نمایشی
در اواخر قرن بیستم منتقدان هنری زیادی از عمر طولانی رشته هنرهای نمایشی متعجب شدند. بسیاری معتقد بودند که هنرهای نمایشی با آمدن تلویزیون و سینما از بین خواهند رفت اما برخلاف تصور عموم چنین اتفاقی نیفتاد و روز به روز بر محبوبیت این هنرها افزوده شد. تئاتر، موسیقی، اپرا، رقص، نمایش عروسکی و قصه گویی عضوی جدایی‌ناپذیر از جامعه هنری و جامعه بشری است. یکی از دلایلی که دانشگاه‌های هنر زیادی در انگلیس و فرانسه وجود دارد این است که هنرهای نمایشی تاریخ را به ما درس می دهند و از گذشته برای ما سخن می گویند. هنرهای نمایشی تاریخ و فرهنگ هر کشور را بازگو می کنند و آن را زنده نگه می‌دارند. رشته هنرهای نمایشی در اکثر کشورهای پیشرفته از جایگاه بسیار خوبی برخوردار است. این رشته و گرایش های مختلف آن به رشد فرهنگ کمک شایانی می کند و از این حیث مورد توجه جوامع دانشگاهی و هنری قرار گرفته است.
رشته هنرهای نمایشی در نزدیک کردن فرهنگ ها و جوامع به یکدیگر نقش بسیار حیاتی را ایفا می کند. جوامع مختلف با بررسی آثار هنرهای نمایشی با فرهنگ و روحیات کشورها و جوامع دیگر آشنا می شوند. فرهنگ و جامعه با هنرهای نمایشی آمیخته شده اند. از طرفی رشته هنرهای نمایشی به رشد اقتصادی کشور نیز کمک می کند. صنعت هنر های نمایشی صنعتی پولساز است. بر اساس مطالعه‌ای که اخیرا در آمریکا صورت گرفته، مشخص شده است که صنعت هنر بیشتر از صنعت کشاورزی در اقتصاد کشور تاثیر گذار است. هنرهای نمایشی به رشد صنعت توریسم نیز کمک بسیاری کرده است. افراد زیادی برای تماشای اپرا، نمایش تئاتر و دیدن اجرای زنده موسیقی گروه های محبوب خود به کشورهای دیگر سفر می کنند و این خود باعث درآمدزایی و رشد اقتصادی کشورها می شود. از این رو رشته هنرهای نمایشی در اکثر کشورهای جهان اول و کشور های در حال توسعه ارزش و جایگاه بسیار بالایی دارد و جزء رشته های محبوب و پرطرفدار به شمار می رود.
هنر همیشه در ایران از جایگاه بسیار خوبی برخوردار بوده است؛ اما هنرهای نمایشی از جمله تئاتر، موسیقی و آواز کم کم جایگاه خود را از دست دادند. نرخ بیکاری در رشته هنرهای نمایشی در ایران بسیار بالا است. از این رو دانشجویان این رشته دلسرد می‌شوند و کسانی هم که می‌خواستند در آینده در این رشته ادامه تحصیل دهند، از تصمیم خود صرف نظر می‌کنند.
اما در خارج از کشور روز به روز بر موقعیت های شغلی رشته هنرهای نمایشی افزوده می شود. هنرمندان می توانند گرایش‌های مورد علاقه خود را دنبال کنند و در زندگی حرفه‌ای و کاری خود پیشرفت کنند. دانشگاه ها و نهاد های فرهنگی بر روی رشته هنرهای نمایشی و دیگر هنرها سرمایه گذاری کرده اند و سعی می کنند تا بستری مناسب را برای فارغ‌التحصیلان این رشته آماده کنند. ایجاد فرصت‌های شغلی زیاد، داشتن رضایت شغلی، درآمد کافی و مناسب و متنوع بودن زمینه‌های کاری باعث شده تا هر ساله علاقه‌مندان زیادی جذب این رشته شوند.