به طور کلی، انواع سقفهای تیرچه بلوک به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
سقفهای با تیرچه بتنی: در این نوع سقفها به عنوان عناصر اصلی سازه به کار میروند. این تیرچهها به صورت مستقیم بر روی میلگردهای فولادی یا پیشتنیده قرار میگیرند و با بتن ریزی بالای آنها، سازه سقف شکل میگیرد. از جمله انواع سقفهای با روش فوق میتوان به سقف تیرچه بتنی پیشتنیده، سقف بتنی بدون پیشتنیدگی، بتنی سبک، بتنی پنلی و... اشاره کرد.
سقفهای با تیرچه فولادی: در این نوع سقف، به عنوان عناصر اصلی سازه به کار میروند. بعبارتی با استفاده از اتصالات فولادی به یکدیگر متصل میشوند و با روکش کردن آنها با پنلهای گچی یا سایر مصالح، سازه سقف شکل میگیرد. از جمله انواع سقفهای با تیرچه فولادی میتوان به سقف متحرک، فولادی گچبری، فولادی چندلایه و... اشاره کرد.
هر کدام از این دو نوع سقف، مدلهای متنوعی دارند که با توجه به نوع و اندازه ساختمان، نیازها و متغیرهای دیگر، انتخاب میشوند. انتخاب نوع سقف مناسب برای ساختمان، به عواملی مانند بودجه، کاربری ساختمان، شرایط آب و هوایی، امکانات ساختمان متفاوت باشد.
انواع میلگرد به کار رفته در تیرچه بلوک
میلگردهای مورد استفاده در تیرچههای معمولی دارای انواع مختلفی هستند. در زیر به اختصار به توضیح هر کدام از این میلگردها میپردازیم.
میلگرد خرپا
این نوع میلگرد طوری طراحی شده است که آرماتورهای قسمت بالا و زیر سقف تیرچه بلوک را به هم متصل میکند. به طور کلی میلگرد خرپا، نقش مهارکنندگی را ایفا میکند و در نهایت باعث زیاد شدن میزان مقاومت کششی و فشاری آرماتور میگردد. معمولا ارتفاع خرپاها به 16 سانتیمتر میرسد. اصولا در سقفهایی که بار زیادی دارند از خرپا استفاده میشود.
میلگرد کف پا
تعداد میلگردهای کف پایی که معمولا در سقفهای تیرچه بلوک مورد استفاده قرار میگیرند، حداقل دو عدد است. همچنین قطر این نوع میلگردها بین 8 تا 16 میلیمتر است. در تیرچههایی که ضخامت بتن پاشنه آنها از 5.5 سانتیمتر بیشتر باشد، میتوان میلگردهای کششی با قطر 20 سانتیمتر به کار برد. گاهی اوقات برای پایین آوردن هزینه و نیز پیوستگی بیشتر اجزای تیرچه بلوک از میلگرد آجدار به جای میلگرد کششی استفاده میشود.
میلگرد بالایی
از میلگرد بالایی میتوان جهت بیشتر کردن تحمل نیروی فشاری خرپا در مرحله باربری استفاده کرد. قطر این نوع میلگرد معمولا بین 6 تا 12 میلیمتر متغیر است. عموما قطر میلگردها بر اساس فاصله جوشهای میلگرد عرضی، ارتفاع خرپا، ضخامت بتن پوششی، نوع میلگرد، طول دهانه و فاصله تیرچهها تعیین میشود که بر قیمت میلگرد در نهایت اثر گذار است.
انواع تیرچه بلوک
به طور کلی انواع سقفهای تیرچه بلوک به دو دسته سقفهای بتنی و سقفهای فولادی تقسيم میشوند. هر کدام از این دو نوع سقف، از لحاظ اجرایی، کاربردی و همچنین بلوک مورد استفاده، مدلهای متنوعی دارند.
تیرچه بتنی
در کشور ما رایجترین سقفهای تیرچه بلوک، از نوع بتنی هستند که با قالب فلزی (موقت) یا سفالی (دائمی) ساخته میشوند.
تیرچه بتنی، به نوعی المان از پیش ساخته شده اطلاق میگردد که از بتن و آرماتورهای فولادی تشکیل شده است. برای ساخت باید آرماتورها به یک خرپا با مقاومت ایستایی بالا متصل شوند.
در واقع سقفهای غیرفولادی، کمکی به استحکام و مقاومت سقف نمیکنند و تنها باعث بالا رفتن بار مرده سقف یا دال میشوند. بنابراین برای استحکام سقف تیرچه بلوک بتنی، باید فولاد جایگزین بتن ناحیه کششی شود. از این رو فقط بتن پاشنه تیرچه، در قسمتهایی که قرار است فولادهای کششی را در خود جای دهد، در سقف ریخته میشود. این نوع سقفها از لحاظ اقتصادی کاملا به صرفه هستند و روز به روز مصرف آن رواج بیشتری پیدا میکند.
تیرچه کرومیت یا فلزی
فلزی از یک تسمه ورقهای با دو بال در قسمتهای تحتانی و فوقانی ساخته شدهاند. روش کرومیت باعث بالا رفتن سرعت اجرای سقف ريزي میشود. از این رو میتوان گفت جهت استفاده در پروژههایی که نیاز به سرعت بالا دارند، مناسب هستند. طول آن تقریبا 6 متر است و وزن آنها، به 10 کیلو گرم هم میرسد.
تیرچه صنعتی
صنعتی یا مکانیزاسیون، از خرپای فلزی تشکیل شدهاند. در این روش، میلگردهای برشی توسط نقطه جوش به آرماتورهای تحتانی و فوقانی وصل شدهاند. طول و عرض تیرچههای صنعتی از عوامل موثر بر قيمت آنها است. در واقع قیمت نهایی آنها بر اساس میزان طول و عرض برش خورده محاسبه میشود.
تیرچه های پیش تنیده
بعضی از تیرچههای بتنی دارای مقطع سپری شکل هستند و به صورت از پیش تنیده شده به بازار عرضه میشوند که به آنها پیش تنیده میگویند. میلگردهای تحتانی در این نوع از قبل، توسط دستگاههای مخصوص کشیده شدهاند و تا هنگامی که بتن کاملا سخت شود، در همان حالت قرار میگیرند.
نحوه قرار گیری و اجرای سقف تیرچه بلوک
طرز قرارگیری تیرچه بلوک به این صورت است که تعدادی تیر T شکل به صورت موازی در کنار یکدیگر قرار میگیرند. بتن درجا، در بالای سقف قرار میگیرد و باعث اتصال به یکدیگر میشود. تیرچههایی که به کار میروند، شامل، بدون فندوله و فندولهدار هستند. ریختن بتن بر روی آن، باعث یکپارچه شدن اجزای سقف تیرچه بلوک میشود.
برای اینکه بتوان یک سقف مطمئن و خوب اجرا کرد، ابتدا باید تیرچهها روی پلهای اصلی، در ترازهای مشخص کارگزاری شوند. پلهای اصلی همان تیرهای فلزی هستند. در این مرحله، فاصله بین آنها، توسط بلوکهای توخالی پر میشوند. بعد از نصب میلگردهای تکمیلی، با توجه به نقشههای اجرایی، نوبت به بتن ریزی دال سقف میرسد. مرحله بعدی شامل شمعبندی، یعنی ایجاد تکیهگاه موقت میشود. در این مرحله به محض اینکه تیرچهها و بلوکهای انتهایی بین دو تکیهگاه اصلی قرار گرفتند، عملیات شمعبندی و قالببندی صورت میگیرد.
مراحل شمعبندی توسط چهار تراش که عمود بر تیرچه هستند، صورت میگیرد. در عملیات قالببندی، آرماتورهای اصلی تیرچه باید به اندازه 10 تا 15 سانتیمتر با تیرهای اصلی درگیر شوند. نکته مهم در مورد روش فوق این است که تیرچههای با جان باز، قبل از یکپارچه شدن، قادر به تحمل بار سقف نیستند.
در زیر به طور مختصر به توضیح مراحل اجرای تیرچه بلوک میپردازیم.
بتن ریزی
عملیات سقف ریزی یک امر مهم و ضروری در پروژههای ساختمان سازی و عمرانی است. در زیر به چند مورد از اصول و قواعد مهم در هنگام بتن ریزی اشارهای کوتاه میکنیم.
* تعیین میزان لرزش بعد از بتن ریزی
* ایجاد شناژ افقی بر روی دیوار باربر
* جدا سازی قالب
* عدم جوش آرماتورها به تیرهای فلزی
قرار گیری در حوضچههای آب
اگر قالب مورد استفاده فلزی باشد، بعد از سخت شدن بتن را از قالب جدا کرده سپس به مدت چند روز داخل حوضچههایی از آب قرار میدهند. در مورد قالبهای سفالی نیز این مسئله وجود دارد که همیشه همراه تیرچه باقی میماند و قابل جدا شدن نیست. در هر صورت چه قالب فلزی باشد چه سفالی، قبل از ورود به بازار بهتر است چند روزی در حوضچههای آب قرار بگیرند.
ایجاد سقف کاذب
در صورتی که بخواهیم سقف کاذب ایجاد کنیم، حتما باید قبل از بتن ریزی میلگردهای L شکل را از سوراخ بلوکها به عنوان آویز عبور دهیم. توصیه میشود برای ساخت سقف کاذب از میلگردهای شاخهای استفاده شود زیرا با استفاده از میلگردهای شاخهای، نتیجه مطلوبتری حاصل میشود.
کار گذاشتن میلگردهای حرارتی به منظور توزیع بار
با گذشت زمان سقفهای تیرچه بلوک، دچار نشست میشوند و شاهد ترکهایی در سقف خواهیم بود. به منظور حل این مشکل، باید قبل از بتن ریزی، از آرماتورهای دارای حداقل قطر 6 سانتیمتر استفاده کرد. این آرماتورها در امتداد طول آن به فاصله 50 سانتیمتر از مرکز بلوکها و عمود بر تیرچه به فاصله 30 سانتیمتر به عنوان آرماتور افت و حرارت به کار میروند.
کار گذاشتن میلگرد کلاف
کار گذاشتن میلگرد کلاف به این منظور است که در دهانههای بزرگ، تیرچه به صورت تکی عمل نکند. همچنین برای ایجاد یکپارچگی سقف از کلاف عرضی استفاده میشود. میلگرد کلاف و انواع آن باعث استحکام و مقاومت بیشتر سقف میشود.
کار گذاشتن میلگرد منفی
همواره در هنگام طراحی تیرچه باید دو نکته اساسی زیر را در نظر بگیرید:
* اتصال به تیر فلزی یا بتنی مفصل انجام شود.
* اتصال به تیر فلزی یا بتنی گیردار صورت بگیرد.
اگر اتصالها به صورت مفصل انجام شود، آرماتور به عنوان آرماتور دوخت محاسبه میشود و میلگرد حداقل 8 و حداکثر 12 سانتیمتر کافی است. در صورتی که تیرچه 15 سانتیمتر در داخل تیر بتنی فرو رود، دیگر نیازی به آرماتور دوخت نیست.
اگر اتصال با تیر فلزی یا بتنی گیردار انجام شود، در این حالت نیاز به طراحی آرماتور ممان منفی است.