ضایعات چیست؟
به طور کلی ضایعات به محصولات و تولیداتی در صنعت و یا یک تولیدی و کارخانه اطلاق می شود که یا دارای نقصی در تولید می باشند که قابلیت فروش در بازار را نداشته و قابلیت استفاده را ندارد. و یا به تجهیزات و موادی اطلاق میشود که در اثر آسیب و یا پایان یافتن عمر مفید خود قابلیت خود را از دست داده و دیگر در محل مورد نظر نمی توان از آن استفاده کرد.ضایعات معمولا ارزش آلیاژی و ترکیبی بالایی داشته و قابلیت فروش را دارند. و این مواد همواره مشتری پرو پا قرص برای خرید دارند. برخی از این ضایعات در برخی صنایع به خط تولید بازگشته و قابلیت استفاده به عنوان مواد اولیه را دارند مانند: صنایع فولاد و آهن و تولید مقوا. و در برخی صنایع این مواد دیگر مورد استفاده قرار نمی گیرد و بایستی به فروش برسد و یا از بین برود.
چرا ضایعات امروزه مورد توجه قرار گرفته است؟
بعد از انقلاب صنعتی جهان به یکباره متوجه شد که با انبوهی از ضایعات تولید شده توسط کارخانجات مواجه است که نمی داند با آن چه کند. و برخی از این ضایعات بسیار خطرناک و برای محیط زیست و سلامتی انسان هم خطرناک بودند. به همین دلیل از آن زمان به فکر امحاء و از بین بردن این ضایعات افتادند.با سرعت گرفتن صنعت و صنعتی شدن تمام جهان دیگر از بین بردن و حتی دفن این موارد کافی نبود به همین دلیل صاحبان و رهبران کشور های صنعتی به فکر مدیریت پسماند و یا همان ضایعات افتادند. در برخی صنایع این پسماند ها قابلیت فروش را داشتند که به فروش می رسید و در برخی صنایع این پسماند ها خطرناک و مضرر بودند که بایستی به روش مناسب آنها را بی خطر می کردند.
دسته بندی ضایعات
این مواد به طور کلی به دو دسته عمده تقسیم می شوند که در این بخش به آنها اشاره خواهیم کرد:
ضایعات معمولی و عادی یا نرمال: این ضایعات در روند تولید ایجاد می شوند و به علت نقص در تولید ایجاد می شوند. این ضایعات همواره در تولید وجود داشته و همواره در تولید درصدی از این ضایعات را درنظر می گیرند. عموما این مدل از تولیدات قابلیت بازگشت به خط تولید و یا بازیافت را داشته و می توان از آنها به عنوان مواد اولیه استفاده کرد.
ضایعات غیر معمول و غیر عادی: این ضایعات در اثر نقص در تولید و روند تولید ایجاد نمی شود. بلکه در اثر اشتباهات انسانی و یا بی کیفیت بودن مواد اولیه تولید می شود. این ضایعات معمولا نباید در تولید محصولات ایجاد شود و عموما این مورد از تولیدات را به عنوان ضرر در محاسبه سود و زیان در نظر میگیرند.
انواع ضایعات
ضایعات در صنایع مختلف تعاریف متفاوتی دارد به عنوان مثال ضایعات ایجاد شده در صنعت فولاد و آهن با این مورد مشابه در صنعت پلاستیک متفاوت است. و در برخی صنایع مانند: صنایع پزشکی و بیولوژیک باید با ضایعات ایجاد شده متفاوت برخورد کرد.
ضایعات آهن
این نوع از ضایعات جزء با ارزشترین و در عین حال بیشترین نوع تولید شده در صنعت می باشند. این موارد ذکر شده ممکن است در یک کارخانه بر اثر فرایند ناقص تولید ایجاد شوند و یا در کارخانه دیگر تجهیزات و قطعاتی باشند که کارایی خود را ازدست داده اند. این موارد به هر ترتیب که ایجاد شده باشند بسیار با ارزش بوده و همواره خریدار دارند زیرا به عنوان خوراک و مواد اولیه کارخانجات ذوب آهن مورد استفاده قرار می گیرند.
ضایعات روغنی آهن
این نوع از مواد از ورق هایی ایجاد می شوند که دارای ضخامت کمتر از 1 میلیمتر هستند. و در روند تولید دچار نقص و مشکل شده اند.
ضایعات آهنی سوپر ویژه یا عالی
ضایعات پلاستیک
بعد از ضایعات آهنی مهمترین و گران قیمت ترین این دسته می باشد. البته این ضایعات دارای انواع و دسته بندی می باشند که در این بخش به آن اشاره خواهیم کرد:
ضایعات درجه یک و کم خطر پلاستیکی که در اصطلاح به آنها پت اطلاق می شود: این نوع از مواد که فراوان ترین نوع از این ضایعات می باشند. به علت تولید زیاد باید برای محیط زیست کم خطر باشند. این مواد قادرند به چرخه تولید باز گشته و معمولا خواهان و مشتریان زیادی دارند. و قیمت مناسبی هم برای این نوع ضایعات وجود دارد. این موارد شامل: بطری های نوشابه، روغن، آب معدنی و شیر می باشد.
پت مخفف پلی اتیلن ترفتالات می باشد و در مقابل ضربه و حرارت بسیار مقاوم است و در عین حال برای سلامتی انسان و محیط زیست نیز بسیار کم خطر میباشد. این مواد را معمولا بعد خرد کردن تبدیل به گرانول پت می کنند سپس به خط تولید این مواد بر میگردانند و دوباره از آن استفاده می کنند.
ضایعات پلاستیکی درجه دوم یا همان پلی اتیلنی سنگین که به آن HDPE هم اطلاق می شود: این نوع مواد هم دارای خطر کمی برای محیط زیست هستند و دارای رنگ کدر می باشند و معمولا برای ساخت ظروف مواد شیمیایی مانند: مایع ظرفشویی و دستشویی از آن استفاده می شود. این مواد دارای قابلیت بازیافت 100% بوده و بعد از جمع آوری میتوانند به چرخه تولید باز کردند و به عنوان مواد اولیه دوباره مورد استفاده قرار گیرند.مورد بعدی که در پلاستیک سازی و صنعت پلیمر کاربرد دارد پلی وینیل کلراید نام دارد که برای ساخت محصولاتی مانند: لوله پلیکا و بطری روغن مایع استفاده می شود. این مواد سخت بازیافت هستند و در صورتی که در معرض حرارت قرار گیرند تولید گاز های سمی می کنند. به همین دلیل بازیافت این مواد بسیار سخت می باشد و قیمت و خریدار این نوع از ضایعات پلاستیکی نیز کمتر می باشد.این ماده برای ساخت برخی از ظروف پلاستیکی هم استفاده می شود و کاربرد آن برای ظروف یکبار مصرف هم می باشد. این ماده نباید در معرض گرما قرار گیرد زیرا باعث ورود این مواد به داخل مواد غذایی می شود.
ضایعات پلی اتیلنی سبک یا LDPE:
این نوع از مواد پلاستیکی از جنس پلی اتیلن کم تراکم هستند به همین دلیل به این مواد سبک می گویند. این ماده برای ساخت کیسه های نایلونی استفاده می شوند. این مواد برای محیط زیست و سلامت انسان بی خطر هستند. ولی قابلیت بازیافت کامل را ندارند به همین دلیل از ارزش کمتری نسبت به سایر مواد برخوردار هستند.
ضایعات پلاستیکی از نوع PP یا پلی پروپیلن:
از این مواد برای ساخت ظروف مواد غذایی با دهانه باز و بزرگ استفاده میشود مانند: ظروف ماست، نی های نوشیدنی و مایعات. این مواد کاملا بی خطر برای سلامت انسان و محیط زیست هستند و قابلیت بازیافت 100 درصدی داشته و به چرخه تولید به راحتی قابل بازگشت هستند.
ضایعات پلاستیکی از نوع PB یا پلی استایرن:
بیشترین مصرف این ماده در ظروف یکبار مصرف می باشد که جزو پر تولید ترین و پرمصرف ترین مواد پلاستیکی موجود در جهان می باشد. این مواد نبایستی در معرض حرارت قرار گیرند زیرا باعث آزاد شدن گاز های سمی می شوند. این مواد به علت اینکه خاصیت آلوده کنندگی بسیار بالایی برای محیط زیست قرار دارند به ناچار باید بازیافت شوند. و به همین دلیل یکی از بیشترین مواد پلاستیکی بازیافتی در جهان هستند.
پلی کربنات یا PC:
این ماده از قدیمی ترن مواد ساخت پلاستیک به حساب می آید و در ساخت وسایل گسترده ای از جمله تجهیزات و وسایل کامپیوتر مانند: کیس کامپیوتر و ظرف غذا مورد استفاده قرار میگیرد. البته استفاده از این ماده برای ساخت ظروف غذایی به علت ایجاد آلودگی منسوخ شده است. این ماده هم در برابر گرما مواد و گاز سمی تولید می کند. و کاملا قابل بازیافت و استفاده به عنوان ضایعات بازیافتی در چرخه تولید می باشد.
