قالب صنعتی یکی از ابزارهای تولیدی در صنعت است که میتواند قطعاتی با اشکال و اندازه خاصی را تولید نماید. در تولیدات صنعتی از انواع پرسها و ابزارهای مخصوص استفاده میشود تا از طریق فشار، مواد فلزی یا غیر فلزی را به قطعات یا محصولاتی با شکل دلخواه تبدیل شوند. این ابزارها همان قالبهایی هستند که موضوع مورد بحث ما است. قالبها همچون یک بلوک تو خالی هستند که با مواد قابل انعطافی مانند پلاستیک، شیشه، فلز یا مواد خام سرامیکی تحت فشار پر میشوند. پس از آن ماده در داخل قالب سفت شده و شکل قالب را به خود میگیرد. قالبها با توجه به عملکرد و مواد در حال قالب گیری، به انواع مختلفی تقسیم میشوند که از میان آنها میتوان به قالب ریخته گری، قالب پلاستیکی و قالب تزریقی اشاره کرد.
انواع قالب صنعتی
این قالبها انواع مختلفی دارند که هر یک برای متریال و موقعیتهای خاصی به کار برده میشوند. در اینجا به بررسی این قالبها میپردازیم.
قالبهای ریخته گری
قالبهای ریخته گری مخصوص قطعاتی هستند که به روش ریخته گری تولید میشوند. حال خود فرآیند ریخته گری بر اساس جنس و ویژگیهای مختلف، در روشهای مختلفی انجام میشود که برای هر یک از آنها نیاز به قالب خاص است. از انواع قالبهای مختلف ریخته گری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
قالب ماسهای
قالب ماسهای ارزانترین نوع قالب ریخته گری است که همانطور که از نامش پیداست، از ماسه برای قالب گیری استفاده میشود. این قالبها دمای بالای فلزها حتی فولاد را تحمل میکنند. فلز ذوب شده را درون قالب ماسهای میریزند و سپس به شکل قالب در میآورند. در این قالبها معمولا به جز ماسه، از ماده چسبنده دیگری مانند خاک رس نیز استفاده میشود.
قالب ریژه
از دیگر قالبهای صنعتی که در زیر مجموعه قالبهای ریخته گری قرار دارد، قالب ریژه است. این قالبها برای ساخت قطعات فلزی که ضخامت یکسانی ندارد و استحکام در آنها اهمیت دارد، استفاده میشوند. قالبهای ریژه از نوع فولادی هستند و نسبت به قالبهای دایکست، کوچکتر و سبکتر میباشند. با این حال تکنولوژی ساخت آنها پیچیده بوده و برای همین گرانتر میباشند. قطعاتی که از طریق قالب ریژه ساخته میشود، معمولا بدون تخلخل هستند.
قالب دایکست
برای ساخت قطعاتی که به روش دایکست تولید میشوند، باید از قالب دایکست استفاده کرد. برای مثال قطعاتی که از جنس آلومینیوم، مس یا روی هستند و ضخامت 1.5 تا 15 میلی متری داشته باشند، با قالب دایکست تولید میگردند. این قالبها نیز به دلیل ساخته شدن از فولاد مقاوم، قیمت زیادی دارند. از آنجایی که قالب دایکست با تحمل فشار بالا ساخته میشود، به قالب High Pressure (فشار بالا) نیز معروف میباشند.
قالب تزریق پلاستیک
قالبهای تزریق پلاستیک، یکی دیگر از انواع قالبهای صنعتی هستند که از آنها برای ساخت قطعات پلاستیکی استفاده میشود. ساخت قطعات پلاستیکی از طریق قالب تزریق پلاستیک، یک روش مقرون به صرفه است و افراد زیادی از آن استفاده مینمایند. از آنجایی که این قالبها بیشتر از جنس فولاد هستند و تکنولوژی پیچیدهای برای ساخت دارند، هزینه ساختشان نیز بالا میباشد. این قالبها دو بخش دارند که عبارت است از بخش ثابت که تزریق مواد گرم در آن انجام میشود و بخش متحرک که به قسمت متحرک ماشین وصل شده و بیرون اندازی قطعه از آنجا انجام میشود.
قالب آهنگری
در آهنگری برای فرم و شکل دهی به قطعات از قالبهای فولادی مستحکم استفاده میشود. در اینجا قطعه بین دو نیمه قالب قرار گرفته و سپس با فشار پرس یا ضربه چکش، شکل قالب را به خود میگیرد. قالبهای آهنگری به سه دسته قالب بسته آهنگری، قالب باز آهنگری و قالب آهنگری قالب بسته وجود دارند.
قالب پرس
آخرین قالب صنعتی مورد بحث ما، قالب پرس است که از آن برای فرم دادن، برش، کشش و خم کردن قطعات استفاده میشود. جنس این قالبها معمولا از فولاد است و به دلیل خصوصیاتی که دارند، برای ساخت قطعاتی که جنس شکل پذیر ندارند مناسب نمیباشند.
