نقشه برداری دانشی از علم مهندسی است که برای ایجاد و تولید نقشهها کاربرد دارد و در آن اطلاعات و دادههای مختلفی از مکان جمع آوری می شود و بعداز تجزیه و تحلیل و برررسی اطلاعات، عملیات نقشه برداری آنها صورت میگیرد.
به عبارتی دیگر در نقشه برداری اطلاعات مکانی به دست آمده را با استفاده از نمادها و اشکال مختلف به صفحهای صاف مانند؛ کامپیوتر و یا کاغذ انتقال داده و از نقشههای به دست آمده در موارد مختلفی استفاده میکنند. علم نقشه برداری تلفیقی از علوم مختلف است که از علوم و دانش دیگری مانند؛ علم ریاضی و محاسبات، هنر، فیزیک و غیره نیز استفاده میشود.
نقشهبردارها، عملیات نقشهبرداری را با استفاده از نرم افزارها و سخت افزارهای مختلف انجام می دهند و با توجه به این که نقشه ها انواع مختلفی دارند، نقشه بردار باید برای نقشه برداری هر مکانی از دانش و تخصص و مهارت بالایی برخوردار باشد.همانطور که گفته شد نقشه ها در موارد زیادی استفاده میشوند و هر نقشه توسط نقشه بردار مرتبط با آنها صورت می گیرد اما برای تهیه هر نقشه باید علاوه بر دانش لازم، باید از تجهیزات مناسب با آن نیز استفاده کرد.
علم نقشه برداری به میزانی مهم است که امروزه رشته های دانشگاهی مختلفی مرتبط با نقشه و نقشه برداری وجود دارند و هر ساله علاقه مندان زیادی به این رشتهها وارد می شود و علاقه مندان این رشته روبه افزایش هستند.نقشه برداری برای دستیابی به اهداف مختلفی صورت می گیرد که برخی از کاربردهای نقشه برداری عبارتنداز؛ عملیات های مختلف شهری و روستایی، ساختمان سازی، کشتیرانی، احداث راه آهن و جاده، اطلاع از تغییرات پوسته زمین، تعیین حدود املاک و اراضی مختلف، استفاده در زمینه کشاورزی، مشخص کردن عوارض زمین و غیره.
مراحل نقشه برداری
جمع آوری اطلاعات: اطلاعات و داده های مناسب برای نقشه برداری را با استفاده از روشهای مختلفی جمع آوری می کنند که در این روش، اندازه گیری و محاسبات زیادی با استفاده از دستگاه هایی مانند؛ تئودولیت، GPS، توتال استیشن و غیره توسط نقشه بردار صورت میگیرد و سپس اطلاعات جمعآوری شده را پردازش و تجزیه تحلیل میکنند و تنها دادههای مفید را استخراج میکنند.
ارائه نتایج: در مرحله دوم نقشه برداری، اطلاعات بهدست آمده را با استفاده از نرم افزارها و سخت افزارهای مختلف و البته با کمک دانش نقشه بردار و تجهیزات مناسب به صورت نقشه آماده می کنند که نقشه های طراحی شده، بر روی کاغذ و یا کامپیوتر نمایش داده می شوند.
نکاتی مهم در نقشه برداری و تهیه نقشه
نقشه برداری اهمیت زیادی در زندگی داشته و امروزه مکانهای زیادی وجود دارند که برای عمران و آبادانی و همچنین سهولت در انجام پروژه های مختلف به نقشه برداری اصولی نیاز خواهند داشت.
اصول کلی عملیات نقشهبرداری
شناسایی منطقه و تهیه کروکی
گروه شناسایی قبل از اعزام به منطقه برای عملیات نقشهبرداری ، نقشه ها و عکسهای موجود را بررسی میکند.سپس اطلاعات مقدماتی از موقعیت جغرافیایی منطقه،عوارض موجود،راههای دسترسی و غیره را کسب میکند.
کروکی: نمایش ترسیمی موقعیت تقریبی عوارض یک منطقه برای تشخیص راحتتر در هنگام ترسیم دقیق با نرم افزار که فاقد اندازهگیری دقیق میباشد.
وظایف گروه شناسایی عبارتند از:
الف) تهیه کروکی از منطقه و مشخص کردن محدوده کار و بررسی عوارض طبیعی و مصنوعی و مرزها و پیاده کردن تقریبی آنها روی کروکی.
ب) مشخص نمودن نقاطی به عنوان رئوس برداشت و انتقال آنها روی کروکی.
در انتخاب رئوس برداشت باید به این نکات زیر توجه نمود:
این نقاط باید در نقاط مستحکم،پایدار و مشخصی انتخاب شوند.
حد الامکان نقاط رئوس پیمایش فواصل مساوی از هم داشته باشند.
ایستگاههای پیمایش از فاصله دور به خوبی دیده شده و پیدا کردن آنها ساده باشد.
نقاط را طوری روی زمین قرار می دهیم که بتوان از هر ایستگاه بخشی از زمین را برداشت نموده و در کل از همه ایستگاهها باید بتوان کل زمین را برداشت کرد.
نحوه پراکندگی ایستگاهها باید به گونهای باشد که تمام عوارض موجود در منطقه به نوعی حداقل از یکی از رئوس قابل دید باشد.
حداقل نقاط انتخابی به نقاط قبل و بعد خود دید داشته باشند.
8- بعد ازمشخص شدن محل ایستگاهها روی زمین محل نقاط را علامت گذاری میکنیم و برای آنکه محل آن ایستگاهها فراموش نشود اطراف آن را سنگ قرار میدهیم و روی سنگ نام ایستگاه را مینویسیم.
علامت گذاری
انتخاب روش کار: روش کار با توجه به امکانات موجود، وسعت منطقه، دقت مورد نظر، مقیاس نقشه و زمانی که میخوایم به عملیات نقشه اختصاص بدهیم، انتخاب خواهد شد.
برداشت: جمع آوری اطلاعات و اندازههای دقیق از موقعیت و ابعاد عوارض طبیعی و مصنوعی، جهت ترسیم و تکمیل نقشه را برداشت گویند.
محاسبه و ترسیم: پس از انجام محاسبات لازم ،اطلاعات حاصل از برداشت به نقشه تبدیل میشوند.