نبات یک شیرینی بلور مانند با طبع گرم است که از ترکیب آب و شکر به دست میآید. این خوراکی شیرین، اغلب در تمامی خانههای ایرانی یافت میشود و میتوان گفت عضو جدایی ناپذیر فرهنگ ایرانی است. ایرانیان، اغلب به دلیل طبع گرم نبات، آن را در چای داغ حل کرده و برای رفع سردی معده و بدن استفاده میکنند.
انواع نبات
از نظر علمی، نبات یک نوع جامد شکری است که از تبلور محلول شکر در آب به وجود می آید و به عنوان یک شیرینی با طعم مطلوب و ملایم معروف است. نبات انواع مختلفی دارد و با انواع متفاوتی در بازار موجود است. هر یک از انواع نبات ویژگی ها و کاربرد های مختلفی دارند که در ادامه توضیح داده شده است:
نبات شاخه:
در این نوع از نبات، فرآیند تهیه آن به این صورت است که رشته های نخ به عنوان پایه استفاده می شوند و نبات بر روی این نخ ها به شکل بلور ها و شاخه های بلندی تشکیل می شود. این روش تولید، نبات را به یک نوع شیرینی با ساختار زیبا و جذاب تبدیل کرده است که در تزئین و پذیرایی مورد استفاده قرار می گیرد. به دلیل ظاهر منحصر به فرد و امکان تنوع در طعم ها نبات شاخه جاذبه خاص خود را دارد و معمولاً به عنوان یک شیرینی خاص و زینتی محسوب می شود.
نبات نی دار:
نبات نی دار یک نوعی از نبات است که بلور های نبات بر روی نی شکل گرفته اند و ظاهر زیبایی دارد همچنین استفاده از آن نیز آسان تر است. این ویژگی باعث ارتقاء محبوبیت آن برای پذیرایی از مهمانان و همچنین استفاده شخصی شده است. این نوع نبات، به نبات چوبی نیز معروف است. در حال حاضر، این نوع نبات با تنوع بالایی در بازار موجود است و در انواع طعم ها عرضه می شود. این شامل نبات چوبی سفید، نبات چوبی زعفرانی، و نبات چوبی با طعم های مختلف نظیر نبات هل، نبات دارچین، نبات زنجبیل، نبات چای ترش، نبات چای سبز، نبات گل گاوزبان، نبات بابونه، نبات آویشن، نبات نعنایی و نبات لیمو عمانی می شود.
نبات دندانه (نگین):
نبات دندانه همان نگین های نبات می باشد که به دلیل شکنندگی بالا در زمان بسته بندی به شکل دانه های کوچک خرد می شود. این نوع معمولاً در مصارف خانگی مورد استفاده قرار می گیرد و به لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه تر است. یکی دیگر از مزایای این نوع، عدم نیاز به شکستن پیش از استفاده است. همچنین در مقایسه با نبات های چوبی و شاخه ای سریع تر در آب حل می شود.
نبات تخته:
نبات تخته یا همان “نبات تخته ای” نوعی از نبات است که در دیواره و کف پاتیل ها تشکیل می شود و به دلیل غلظت بالای شیره در کف پاتیل ها، باعث می شود نبات به شکل تخته ای خشک و سفت تبدیل شود. این نوع از نبات به عنوان یک شکل دیگر از نبات با ظاهر خاص و جذاب شناخته می شود و به دلیل غلظت بالا و نسبت به دیگر انواع نبات دیر تر حل می شود و معمولاً به عنوان تزئینی زیبا و متفاوت در دسر ها، کیک ها و شیرینی ها استفاده می شود.
شیره نبات (نبات مایع):
“شیره نبات” در واقع همان “شهد بهار” است، اما به شکل مایع. این مایع شیرین از فرآیند تبلور شکر در آب به دست می آید، اما مهمترین تفاوت آن با نبات خشک در این است که دیگر قوام خود را برای تشکیل کریستال از دست داده است و قابلیت تشکیل بلور ها و نگین ها را ندارد. همچنین دیگر نمی توان از آن برای تولید نبات خشک استفاده کرد و به صورت مایع باقی می ماند. به عبارت دیگر، خواص شیمیایی و فیزیکی شیره نبات با نبات خشک تفاوت دارد. شیره نبات بیشتر به عنوان یک عنصر تزئینی و شیرین کننده در تهیه محصولات خوراکی استفاده می شود و طعم دلنشینی دارد.
انواع طعمها و ترکیبات نبات
استفاده از نبات برای درمان بیماریها نیز از هند و ایران آغاز شد. گیاهان خوشعطر، خوشطعم و خوشرنگ، آجیلها، میوههای خشک، سبزیجات و حتی گیاهان دارویی با نبات ترکیب میشدند و مصارف خوراکی و دارویی داشتند. برخی از آنها همراه با محلول شکر جوشانده میشدند و برخی نیز در روند تبلور اضافه میشدند. طعمهایی از نبات، امروزه نیز برای ما آشنا هستند، مثل:
- نبات و زعفران
- نبات گلمحمدی
- نبات هلدار
- نبات زجبیلی
طعم بسیار خوب، تمایل مردم از پیر تا جوان به مصرف نبات و خواص درمانی هر کدام از گیاهان ترکیب شده با نبات، باعث شد اطبای ایرانی مصرف انواع نبات را برای بیماریهای مختلف توصیه کنند. در نهایت نبات به خوراکی محبوب و دارویی پرکاربرد در ایران تبدیل شد و احتمالا در همین حوالی تاریخ بود که مادرها و مادربزرگها برای دردهای کوچک و بزرگ خانههایشان به چایی نبات روی آوردند.
