امروزه با توجه به گسترش کشاورزی، بسیاری از کشاورزان و باغداران، از شیوههای متفاوتی برای مقابله با آفات و کاهش جمعیت آنها استفاده میکنند. در واقع آفات گیاهان، با تهاجم به محصولات کشاورزی، باعث آسیبدیدن بخش بزرگی از مزارع و محصولات شده و آنها را غیرقابل مصرف میکنند. در نتیجه این موضوع، کشاورزان و باغداران با استفاده از انواع سموم کشاورزی، به مقابله با این دسته از موجودات مضر میپردازند.
مزایای استفاده از سموم کشاورزی
استفاده از سموم کشاورزی مزایای بسیاری دارد،مزایای استفاده از این سمها عبارتاند از:
افزایش تولید مواد غذایی
پیشگیری از انواع بیماریها
مبارزه با آفات
کاهش احتمال ابتلاء انسان به بیماریهای منتقلشده
طبقهبندی انواع سموم و آفتکشها
تنوع بالای آفتکشها و انواع سمهای موجود در کشاورزی، باعث شده نیاز باشد آنها را دستهبندی کرد. این دستهبندیها و طبقهبندیها بر اساس موارد مختلفی انجام میشود که از جمله آنها میتوان به نوع آفت هدف، میزان سمیت، نوع ماده شیمیایی، عملکرد آفتکش اشاره نمود.
انواع سموم بر اساس نوع ترکیب شیمیایی
بر اساس نوع ترکیب شیمیایی، سموم کشاورزی و آفتکشها به انواع مختلفی تقسیم میشوند. انواع سمهای کشاورزی که بر اساس نوع ترکیب شیمیایی در یک طبقه قرار میگیرند، دستورالعمل مشابهی برای مواردی چون کمکهای اولیه، پاکسازی و کاربرد ایمنی دارند. انواع سم مرکبات و محصولات دیگر بر اساس ترکیب شیمیایی شامل آفت کشهای ارگانو فسفات، آفت کشهای کاربامات، آفت کشهای ارگانو کلره، آفت کشهای تریازین، آفت کشهای فینوکسی میشوند.
انواع سموم بر اساس نوع آفت هدف
آفتکشها بر اساس نوع آفت هدف به انواع مختلفی تقسیم میشوند. این نوع دستهبندی حاوی 13 مورد مختلف است که شامل حشره کشها، علف کشها، جونده کشها، قارچ کشها، کنه کشها، جلبک کشها، پرنده کشها، باکتری کشها، کرم کشها، حلزون کشها، فنماتود کشها، ماهی کشها و تعدیلکنندههای رشد میشوند.
انواع سموم بر اساس شیوه عملکرد
انواع سم کشاورزی بر اساس نوع عملکرد نیز به دستههای مختلفی تقسیم میشوند. انواع سموم بر اساس شیوه عملکرد عبارتاند از:
آفتکش تماسی: آفتکش تماسی با تماس مستقیم با آفت، آن را کنترل میکند. برای مثال آفت کشهای گیاهی با پوشاندن سطح مشخصی از علف هرز، آن را از بین میبرند.
آفتکش سیستماتیک: آفتکشهای سیستماتیک از طریق یک بخش یا عضو گیاه جذب آن میشوند. در مرحله بعد در تمامی گیاه پخش شده و آن را از بین میبرند. برای مثال حشرهکشها با نفوذ به درون گیاه، موجب نابودی موجوداتی میشوند که از گیاه تغذیه میکنند.
پرکاربردترین و مهمترین سموم عبارتاند از:
گلایفوزیت: نوعی علفکش از گروه اسید فسفونیک که برای کنترل گیاهان هرز یکساله و چندساله استفاده میشود.
دلتا مترین: از گروه پایروتروئیدها است و برای مبارزه با مینوز لکه گرد درختان میوه سردسیری، پرودینای چغندر قند و همچنین سن گندم کاربرد دارد.
آمیتراز: از گروه آميدينها است و برای كنترل كنه قرمز تار عنكبوتی، مينوز برگ و سپرداران، كرم غوزه پنبه، مگس سفيد و كرمهای برگ خوار و در حيوانات برای كنترل ساس، كنه و شپش کاربرد دارد.
پرمترین: از گروه پایرتروئیدها بوده و خاصیت دورکنندگی دارد.
کلروپیریفوس: یکی از سموم ارگانوفسفات بوده و برای كنترل بسیاری از آفات كشاورزی، خانگی و همچنين ضدعفونی خاک مورد استفاده قرار میگیرد.
فن والریت: این سم بیشتر برای مگسها، ککها، کرمهای شکاری، برگ خواران، کاترپیلارها، فلسداران و سایر حشرات مکنده استفاده میشود.
پاراکوات: این سم با تولید گونههای اکسیژن فعال در قسمتهای سبز گیاه، موجب از بین رفتن علفهای هرز میشود.
فن پیروکسی میت: این سم کنه کش، برای جلوگیری از آسیبرساندن کنهها در فصول زراعی استفاده میشود.
فن پروپاترین: نوعی کنه کش غیر سیستمیک از گروه پایروتیروئیدی بوده و آفات را فلج کرده و در نهایت سبب مرگ آنها میشود.
دیازینون: جزو خانواده سموم حشرهکش ارگانوفسفره بوده و به منظور از بین بردن آفات درختان میوه مورد استفاده قرار میگیرد.
اکسی دایمتون متیل: این سم سیستمیک تماسی – گوارشی، از گروه سموم ارگانوفسفره بوده و برای از بین بردن جشرات کاربرد دارد.
سایپرمترین: این سم غیر سیستمیک، برای از بین بردن تعداد بسیاری از حشرات مورد استفاده قرار میگیرد.
اندوسولفان: نوعی حشره کش ممنوعه که سمیت بسیار زیادی داشته و برای حشرات مفید نیز زیانآور است.
نکات مهم در استفاده از انواع سم کشاورزی
برای استفاده از انواع سموم کشاورزی، باید به صورت ویژه به برخی از نکات توجه نمود تا بتوان به نتایج دلخواه دست پیدا کرد. این نکات شامل موارد زیر میشوند:
قبل از استفاده، حتماً نکات مندرج بر روی بستهبندی را به طور کامل مطالعه نمایید.
به میزان و نحوه مصرف سم به صورت ویژه توجه کنید. مصرف کمتر از حد مشخصشده و بیش از حد میتواند باعث بروز مشکلات مختلفی شود.
توجه داشته باشید که در زمان مصرف سموم، نکات ایمنی و بهداشتی را به طور کامل رعایت کنید. پوشاندن نقاط مختلف بدن و استفاده از ماسک، ابتداییترین موارد احتیاطی هستند.
به ویژگیهای خاک و گیاهان قبل از تهیه و مصرف سموم، توجه کنید.
تجهیزاتی که به منظور سمپاشی مورد استفاده قرار میگیرند را از قبل بررسی نمایید.
در شرایط جوی نامناسب مانند باد و باران شدید، از انجام سمپاشی پرهیز کنید.
